Mürəkkəbləmək felinin Azərbaycan dilindəki əsas mənası, əşyanı mürəkkəbə batırmaq, yaxud mürəkkəblə boyamaqdır. Bu, sözün əyani, konkret mənasıdır. Misal üçün, “Üst-başını mürəkkəbləmək” ifadəsi birinin üst-başının mürəkkəbə bulanmasını, ləkələnməsini ifadə edir. Bu mənada “mürəkkəbləmək” feli, əşyanın fiziki olaraq mürəkkəblə təmasda olmasını, nəticədə rənginin dəyişməsini bildirir.
Lakin, “mürəkkəbləmək” sözü məcazi mənada da işlənə bilir. Mətndə göstərildiyi kimi, “yazmaq” mənasında da işlənə bilər. Bu məcazi məna, mürəkkəbin yazmaq üçün istifadə olunan bir vasitə olduğunu nəzərə alaraq inkişaf edib. “Mənim heykəlim, başımın ucalığı balalar...” misalında olduğu kimi, bu mənada “mürəkkəbləmək” sözü, fikir, duyğu və ya təsvirləri kağız üzərinə köçürmək, yəni yazmaq prosesini ifadə edir. Bu, daha çox ədəbi üslubda istifadə olunan bir məcazdır.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, “mürəkkəb” sözü ilə "-ləmək" şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəldiyini görərik. "-ləmək" şəkilçisi isə bir əməli ifadə edən, bir işi göstərən şəkilçidir. Beləliklə, "mürəkkəbləmək" sözü "mürəkkəb ilə bir əməl görmək" mənasını verir. Bu əməl həm konkret (mürəkkəbə batırmaq), həm də məcazi (yazmaq) ola bilər.
Fərqli cümlələrdə necə işləndiyi nümunələri:
- Uşaq qələmi mürəkkəbləyərək kağızları ləkələdi. (konkret məna)
- Şair düşüncələrini kağız üzərinə mürəkkəbləməyə başladı. (məcazi məna)
- Əlini mürəkkəbləyib, kitabın səhifəsini ləkələdi.
- O, həyat hekayəsini illər boyu mürəkkəbləyərək bir roman halına saldı.