Müxtəsərən sözü Azərbaycan dilində zərf kimi işlənir və əsasən "qısa", "yığcam", "qısa şəkildə", "qısaldılmış halda" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdə verilən bu mənalar sözün əsas mahiyyətini əks etdirir, lakin daha geniş və dəqiq təsvir üçün əlavələr edilməlidir.
Etimalogiyasına nəzər salsaq, "müxtəsər" sözünün ərəb mənşəli olduğunu görərik. "Müxtəsər" (مختصر) fəilin məsdəri olub, "qısaltmaq", "qısaltılmış", "xülasə etmək" mənalarını verir. "-ən" isə Azərbaycan dilində zərf əmələ gətirən əlavədir. Beləliklə, "müxtəsərən" sözü "qısaldılmış şəkildə", "qısa formada" kimi tərcümə edilə bilər. Lakin, sadəcə qısaltma mənasını verməkdən də əlavə olaraq, informasiyanın dəqiq və lazımi hissəsinin seçilməsi və təqdim edilməsini də ifadə edir. Yəni, yalnız uzun olan bir şeyi qısaltmaq deyil, həm də vacib məlumatı qoruyaraq qısaltmaq mənasını ehtiva edir.
Cümlədə işlənməsinə nümunələr:
- Müxtəsərən, layihənin əsas məqsədlərindən bəhs edək.
- Müxtəsərən, məsələnin həlli üçün iki variant təklif olundu.
- Müxtəsərən, hesabatın əsas nəticələri aşağıdakılardır.
- Müəllif, əsərinin ideyasını müxtəsərən izah etdi.
- Məruzə müxtəsərən olsa da, mövzunu tam əhatə etdi.
Göründüyü kimi, "müxtəsərən" sözü həm yazılı, həm də şifahi nitqdə informasiyanın yığcam və aydın şəkildə verilməsini ifadə etmək üçün istifadə olunur. Sözün kontekstə görə "çox qısa", "qısa və dəqiq", "əsas məqamları vurğulayaraq qısa" kimi müxtəlif nüanslar daşıya biləcəyini qeyd etmək lazımdır.