Möhnətkeş sözü Azərbaycan dilində sifət və isim kimi işlənən bir söz olub, ərəb dilindən "möhnət" (məşəqqət, əziyyət, çətinlik) və fars dilindən "-keş" (edən, çəkən) şəkilçilərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Lüğətlərdə sadəcə "möhnət çəkən" mənası ilə izah olunsa da, daha geniş və dəqiq bir şəkildə izah etmək mümkündür.
Mənəvi mənası: Möhnətkeş, sadəcə fiziki əziyyət çəkən deyil, həm də mənəvi cəhətdən çətinliklər yaşayan, qayğı və kədər içində olan şəxsi ifadə edir. Bu mənada, "möhnətkeş" sözü, "qayğılı", "qəmli", "kədərli", "üzgün" kimi sözlərlə sinonim kimi istifadə oluna bilər. Məsələn, "O, son günlər çox möhnətkeş görünür" cümləsində, şəxsin fiziki əziyyət çəkməsindən daha çox mənəvi olaraq çətinlik içində olduğu vurğulanır.
İctimai mənası: Tarixi kontekstdə və bədii ədəbiyyatda "möhnətkeş" sözü əməkçi sinifləri, xüsusən də kəndliləri və fəhlələri ifadə etmək üçün də işlədilir. Bu mənada, "möhnətkeş" sözü "əməkçi", "zəhmətkeş" sözləri ilə sinonimdir. Məsələn, "Möhnətkeş əhalinin rifahı üçün dövlət tərəfindən bir sıra tədbirlər görülür" cümləsində "möhnətkeş" sözü əməkçi insanları bildirir.
Stilistik xüsusiyyətləri: "Möhnətkeş" sözü nisbətən köhnə və yüksək üslublu bir sözdür. Müasir Azərbaycan dilində daha çox bədii ədəbiyyatda və ya tarixi kontekstdə istifadə olunur. Gündəlik danışıq dilində "əziyyət çəkən", "çətinlik çəkən", "qayğılı" kimi sözlər daha çox üstünlük təşkil edir.
Cümlə içində istifadəsi: Verdiyiniz nümunədəki "Fərhada, Şirinə, yüz möhnətkeşə; Behiştə, qılmana vermərəm sən" misrasında "möhnətkeş" sözü əziyyət çəkən, çətinlik içində olan insanların ümumi bir təsvirini verir. Burada həm fiziki, həm də mənəvi çətinliklər nəzərdə tutula bilər.