Modullaşdırmaq (f., mus.) – Bir tondan başqasına keçmək (musiqi səsləri haqqında). Bu termin musiqi nəzəriyyəsində vacib yer tutur və melodiya və ya harmoniyanın təşkilində əsas rol oynayır. Modullaşma sadəcə bir tondan digərinə səs keçidi deyil, həm də bir tonallıq sistemindən digərinə keçid deməkdir.
Daha dəqiq ifadə etsək, modullaşdırma əsas tonik funksiyasını dəyişdirərək, yeni bir tonallığa keçmə prosesidir. Bu proses əsasən dominant və ya subdominant akkordlar vasitəsi ilə həyata keçirilir. Məsələn, C dur tonallığından G dur tonallığına keçid bir modullaşma nümunəsidir. Bu keçid, C durun dominant akkordu olan G durun tonik kimi istifadəsi ilə həyata keçirilir. Modullaşma zamanı yeni tonallığın toniki əvvəlki tonallığın akkordlarından biri ilə və ya digər əlaqəli akkordlarla qurulur.
Modullaşma müxtəlif üsullarla həyata keçirilə bilər: səlis modullaşma (hamar və təbii keçid), kəskin modullaşma (birdən-birə keçid), mərkəzləşdirilmiş modullaşma (müəyyən bir tonallıq ətrafında qurulmuş modullaşmalar) və s. Musiqidə modullaşma əsərin emosional təsirini artırır, dinamikliyi yüksəldir və əsərin bədii ifadə vasitələrini zənginləşdirir. Modullaşdırma texnikası klassik musiqidən caz və müasir musiqi janrlarına qədər geniş istifadə olunur.
Sözün etimologiyasına gəldikdə, "modullaşdırmaq" sözü fransız dilindən mənşəlidir və "modulation" sözündən götürülmüşdür. "Modulation" isə latın dilindəki "modulus" sözündən törəmişdir və "ölçü", "hissə", "tənzim" mənalarını verir. Bu, musiqi kontekstində tonallıq sistemlərinin dəyişməsi ilə əlaqədardır.
Cümlədə necə işləndiyinə dair nümunələr:
- Kompozitor əsərin son hissəsində gözəl bir modullaşma ilə C durdan F dur tonallığına keçdi.
- Musiqi əsərinin dinamikliyi tez-tez modullaşmalar vasitəsi ilə əldə edilir.
- Bu mahnının ən maraqlı yeri dramatik modullaşması ilə xarakterizə olunur.