izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Modallıq (latınca modus – üsul, tərz) dilçilikdə nitqin məzmununun gerçəkliyə münasibətini bildirən dil vahidlərinin və ya üsulların ümumi adıdır. Bu münasibət müxtəlif vasitələrlə ifadə olunur. Feil formaları (məsələn, işarə, əmr, istək əlamətləri daşıyan feil formaları), intonasiya (söhbət tonu, həyəcan, əminlik və s. ifadə edən səs yüksəkliyi və ton dəyişiklikləri), modal sözlər və ifadələr (ola bilsin, ehtimal ki, mütləq, mütləq olaraq, şübhəsiz ki kimi), modal feilər (qəbul etmək, istəmək, vacib bilmək kimi), zərf və zərf birləşmələri (əlbəttə, bəlkə, yəqin ki, şübhəsiz kimi) modallığın ifadə vasitələrinə aiddir.

Modallıq, nitqin subyektinin məlumatın doğruluğuna, ehtimalına, arzusuna, əmrə və ya zəruriliyə olan münasibətini göstərir. Məsələn, "Yağış yağacaq" cümləsi faktı bildirir, halbuki "Yağış yağar" cümləsi ehtimalı ifadə edir. Birinci cümlədə modallıq açıq şəkildə ifadə olunmayıb, ikinci cümlədə isə "yağar" feili vasitəsilə ehtimal modallığı ifadə olunmuşdur. "Yağış yağmalıdır!" cümləsində isə "malıdır" modal feili zərurət modallığını ifadə edir.

Modallıq təkcə feillərlə deyil, həm də digər söz növləri ilə, xüsusilə də modal sözlər və ifadələrlə ifadə oluna bilər. Məsələn, "O, yəqin ki gələcək" cümləsində "yəqin ki" sözü ehtimal modallığını ifadə edir. "O, mütləq gəlməlidir" cümləsində isə "mütləq" sözü zərurət modallığını ifadə edir. Intonasiya da modallığın ifadəsində mühüm rol oynayır. Eyni cümlə müxtəlif intonasiyalarla tamamilə fərqli mənalar kəsb edə bilər. Məsələn, "Gəl!" cümləsi əmr, xahiş və ya dəvət kimi müxtəlif modallıqları ifadə edə bilər, intonasiyadan asılı olaraq.

Modallığın tədqiqi dilçiliyin müxtəlif sahələrində, xüsusilə də sintaksis və semantika sahələrində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Modallığın dəqiq təhlili mətnin düzgün anlaşılması və tərcüməsi üçün vacibdir. Fərqli dillərdə modallığın ifadə üsulları fərqlənə bilər, bu da dilin xüsusiyyətlərindən irəli gəlir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz