izahlı lüğət 1 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Mitqal (ər. مِثقال - miṯqāl) sözü ərəb mənşəli olub, əslində "çəki vahidi" mənasını verir. Lakin Azərbaycan dilində, xüsusilə də köhnə mənbələrdə və dialektlərdə, "sərt, nazik pambıq parça" mənasında işlənir. Bu istifadə, mitqalın incəliyi və yüngüllüyünə işarə edərək, çəki vahidi ilə parça arasındakı assosiasiyaya əsaslanır. Yəni, çəki vahidi olaraq yüngül olan mitqal, eyni zamanda, incə və yüngül bir parça növünü ifadə etməyə başlamışdır. Bu, metonimiya (əvəzetmə) tipli bir məna inkişafıdır.

Mitqal parçanın sərtliyi onun toxumasından qaynaqlanır. Adi pambıq parçadan daha sıx toxunmuş və buna görə də daha möhkəm, daha az elastikdir. Bu sərtlik, onu xüsusi geyimlər üçün, məsələn, köynək kimi, uyğun edirdi. "Mitqal köynək" ifadəsi bu mənanı aydın şəkildə göstərir. Bu parçadan tikilən paltarlar adətən davamlı və uzunömürlü olurdu.

Müasir Azərbaycan dilində mitqal sözü nadir hallarda işlənsə də, folklor, tarixi mənbələr və bəzi dialektlərdə hələ də rast gəlmək mümkündür. Onun mənası, kontekstdən asılı olaraq, həm parça, həm də çəki vahidi kimi anlaşıla bilər, lakin Azərbaycan dilinin müasir istifadəsində parça mənası daha çox üstündür. Sözün tarixi və mədəni kontekstini nəzərə almaq onun tam anlamını dərk etmək üçün vacibdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz