Miqdarsızlıq sözü, Azərbaycan dilində geniş işlənən bir söz olub, əsasən sayıla bilməyən, miqdarı müəyyən edilməyən və ya ifadə edilməyən şeylər üçün işlədilir. Lüğətlərdə "saysızlıq", "hesabsızlıq", "hədsizlik" kimi sinonimlərlə izah olunsa da, bu izah tam əhatəli deyil. Daha dəqiq və geniş izah aşağıdakı kimi verilir:
Mənşəyi: Miqdarsızlıq sözü "miqdar" və "-sızlıq" şəkilçilərindən əmələ gəlmişdir. "Miqdar" sözü ərəb mənşəli olub, "ölçü, kəmiyyət" mənasını verir. "-sızlıq" isə Azərbaycan dilinin öz şəkilçilərindən biri olub, "olmamaq, yoxluq" mənasını ifadə edir. Beləliklə, miqdarsızlıq, "miqdarın olmaması, ölçünün, kəmiyyətin müəyyən edilə bilməməsi" anlamını qazanır.
Mənası: Miqdarsızlıq, yalnız saysızlıq və ya hesabsızlıqla məhdudlaşmır. O, həm də bir şeyin həddindən artıq olmasını, nəzarətdən kənar qalmasını, ölçülməz və ya hesablana bilməz hala gəlməsini də ifadə edə bilər. Məsələn, "səbr miqdarsızlığı" deyərkən, sadəcə səbrin çox olduğunu deyil, həm də onun həddən artıq, kontrolsuz olduğunu ifadə edirik. Yaxud "məlumat miqdarsızlığı" deyərkən nəzərdə tutulan yalnız məlumatın çoxluğu deyil, həm də bu məlumatın qarışıqlığı, təsnif edilməməsi və idarəolunmazlığıdır.
Cümlədə işlənməsi: Miqdarsızlıq sözü müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar verə bilir:
- Sevgi miqdarsızlığı onu korlayırdı. (Sevginin hədsizliyi, nəzarətdən kənar olması)
- Ərazinin əhalisinin miqdarsızlığı onun inkişafını ləngidirdi. (Əhalinin azlığı, sayının az olması)
- Biliklərin miqdarsızlığı onun problemin həllini çətinləşdirirdi. (Biliyin çoxluğu və ya biliklərin sistemsizliyi, qarışıqlığı)
- Xərclərin miqdarsızlığı büdcəyə ciddi zərər vurmuşdur. (Xərclərin hədsizliyi, planlaşdırılmaması)
Göründüyü kimi, miqdarsızlıq sözü çoxşaxəli bir məna daşıyır və cümlədəki kontekstə görə fərqli şəkildə təfsir edilə bilər. Yalnız "saysızlıq" və ya "hesabsızlıq" kimi sadə bir tərif, sözün zəngin leksik imkanlarını tam əks etdirmir.