izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Məzdəmək (f. dan.) feli Azərbaycan dilində əsasən iki əsas mənada işlənir: birincisi, icazəsiz və təklifsiz, acgözlüklə yemək; ikincisi isə məcazi mənada, mənimsəmək, özünə aid etmək, içəri salmaq deməkdir. Birinci mənada “xörəyi məzdəmək” kimi ifadədə olduğu kimi, gizlicə, yaxud başqalarının xəbəri olmadan, qadağan edilmiş yeməyi yemək, yaxud da öz payından artıq yemək hərəkətini bildirir. Bu mənada həm də acgözlük, hərislik elementi ön plana çıxır. Fəal iştirakçı hər zaman özünə qeyri-qanuni yolla, başqalarının haqqını pozaraq yemək əldə edir.

İkinci, məcazi mənası isə daha geniş bir kontekstdə işlənir. “Məzdəmək” bu halda bir şeyin, bir hüququn və ya bir vəzifənin qanunsuz, qeyri-rəsmi və ya gizli yolla özünə məxsus etmək, mənimsəmək deməkdir. Məsələn, "o özünü məzdəməyə çalışdı" deyərkən, şəxsin öz qabiliyyətlərini, əməyini, vəzifəsini qeyri-qanuni yollarla özünün adına yazdırmağa, yaxud onların bəhrəsini yalnız özünün götürməyə çalışmasını ifadə edirik. Bu mənada "içəri salmaq" ifadəsi də mənimsəmənin, özünə çəkmənin daha dəqiq izahını verir. Məsələn, "o, şirkətin gəlirlərini məzdəmək istədi" deyəndə, şirkətin gəlirlərini qanunsuz yollarla özünün adına keçirməyə çalışmasını ifadə edirik. Yəni, "məzdəmək" həm konkret hərəkəti (birinci məna), həm də bu hərəkətin motivini (acgözlük, haqsız mənimsəmə) əks etdirir.

Feilin mənşəyi fars dilinə gedib çıxır. Fars dilindəki müvafiq sözün də oxşar mənaları vardır. Lüğətlərdə əsasən birinci mənası (yemək) qeyd olunsa da, Azərbaycan dilinin canlı nitqində ikinci mənası (mənimsəmək) daha çox işlədilir. Hər iki mənada da mənfi konnotasiya daşıyır və əxlaqsız, qanunsuz hərəkətləri bildirir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz