Mərtəbəyarım sifəti əsasən yaşayış və ya inzibati binalar üçün işlənir və binanın struktur xüsusiyyətini ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə "altında zirzəmisi olan; zirzəminin üstündə tikilmiş (ev, bina)" kimi izah edilməsinə baxmayaraq, mənası daha incə nüanslar ehtiva edir. Mərtəbəyarım binanın yer səviyyəsindən aşağıda, torpağın içərisində yerləşən zirzəmi hissəsi ilə, torpaq səviyyəsindən yuxarıda yerləşən yaşayış məkanı və ya digər funksional sahələri arasında olan memarlıq əlaqəsini vurğulayır.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "mərtəbə" sözünün "qabaqcadan hazırlanmış, müəyyən hündürlüyə malik, döşəməli bir qat" mənasını, "yarım" sözünün isə "tam olmayan, natamam, qismən" mənasını daşıdığını görərik. Beləliklə, "mərtəbəyarım" sözü həqiqətən də tam bir mərtəbənin tam olaraq yer səthindən yuxarıda yerləşməməsini, qismən torpağın altında, qismən isə yuxarıda yerləşməsini bildirir. Burada "yarım" sözü miqdari deyil, daha çox keyfiyyət göstəricisidir.
Mərtəbəyarım binaların xüsusiyyətləri arasında torpaqla təmas səthinin artması nəticəsində yaxşı istilik izolyasiyası, zirzəminin məişət ehtiyacları üçün istifadə imkanı, eləcə də bəzi hallarda estetik görünüşün dəyişməsi göstərilə bilər. "Mərtəbəyarım ev" , "mərtəbəyarım bina" ifadələri ümumiyyətlə bu xüsusiyyətləri ifadə etmək üçün işlədilir. Məsələn:
"Onlar yaşayış üçün mərtəbəyarım bir ev tikdirdilər, zirzəmisi anbara çevrildi." (burada zirzəminin konkret bir funksiyası vurğulanır)
"Yeni tikilən mərtəbəyarım binanın istilik izolyasiyası çox yüksəkdir." (burada isə binanın struktur xüsusiyyəti ön plana çəkilir)
Qısaca, "mərtəbəyarım" sözü sadəcə zirzəminin olmasını deyil, binanın yeraltı və yerüstü hissələrinin qarşılıqlı əlaqəsini və bu əlaqədən yaranan memarlıq və funksional xüsusiyyətləri də əhatə edir.