Mərkəzləmə sözü "mərkəzlənmək" fellərinin məsdər şəkilçisi olan "-mə" şəkilçisi ilə əmələ gəlmişdir. Etimoloji baxımdan "mərkəz" sözünün kökünə dayanır. "Mərkəz" isə ərəb mənşəli bir sözdür və "orta yer, əsas nöqtə" mənasını verir. Beləliklə, mərkəzləmə bir şeyin, hadisənin və ya sistemin orta nöqtə, əsas yer və ya əsas element ətrafında toplanması, təşkil olunması, birləşməsi prosesini bildirir.
Mərkəzləmə müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb edə bilər. Məsələn, coğrafi mərkəzləmə bir ərazinin əhalisinin, sənayesinin və ya digər resurslarının coğrafi mərkəz ətrafında cəmləşməsi deməkdir. İqtisadi mərkəzləmə isə kapitalın, istehsal vasitələrinin və iqtisadi fəaliyyətin müəyyən bir regionda və ya şirkətdə cəmləşməsi prosesini ifadə edir.
Bundan başqa, siyasi mərkəzləmə hökumət hakimiyyətinin və qərar qəbuletmə prosesinin mərkəzləşdirilməsini, idarəetmə mərkəzləməsi isə bir təşkilatdakı qərar qəbuletmə səlahiyyətlərinin mərkəzi rəhbərliyə yönəldilməsini ifadə edir. Həmçinin, məlumat mərkəzləməsi məlumatların toplanmasının və emalının mərkəzi bir sistem vasitəsilə həyata keçirilməsini bildirir.
Mərkəzləmə həm müsbət, həm də mənfi nəticələrə səbəb ola bilər. Məsələn, iqtisadi mərkəzləmə iqtisadi inkişafa töhfə verə bilsə də, eyni zamanda bərabərsizliyin artmasına da gətirib çıxara bilər. Siyasi mərkəzləmə effektiv idarəçiliyə zəmin yarada bilsə də, avtoritar rejimlərin yaranmasına da səbəb ola bilər. Ona görə də, mərkəzləmənin müsbət və mənfi cəhətləri hər bir konkret halda ayrı-ayrılıqda təhlil olunmalıdır.
Cümlə nümunələri:
- Sənayenin mərkəzləşməsi bölgənin iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərib.
- İdarəetmə sisteminin mərkəzləşməsi qərarların daha sürətli qəbul olunmasına imkan yaradır.
- Mərkəzləşmənin artması regional inkişafda bərabərsizliyə gətirib çıxarır.
- Mərkəzləşdirilmiş informasiya sisteminin yaradılması məlumatların daha effektiv idarə olunmasını təmin edəcək.