Mənqul (ərəb mənşəli söz olub, köhnə Azərbaycan dilində işlənmiş bir sifətdir. Etimoloji olaraq, "mənqəl" (نقل) felindən törəmişdir ki, "köçürmək", "daşımaq", "nəql etmək" mənalarını ifadə edir. Bu əsas mənadan çıxış edərək, mənqul sözü müxtəlif kontekstlərdə bir neçə məna daşıyır.
1. Coğrafi Məna: "Bir yerdən başqa yerə aparılmış" mənası mənqulun ən əsas mənasını əks etdirir. Bu mənada, mənqul sözü əşyalar, insanlar, hətta bitkilər üçün də işlənə bilər. Məsələn, "Mənqul əşyalar" deyərkən, başqa bir yerə aparılmış əşyaları nəzərdə tuturuq. Ya da "Mənqul əhali" deyərkən, məcburi köçkünlər və ya mühacir əhalini ifadə edə bilərik.
2. Şifahi Əlaqə Mənası: "Dillərə düşmüş, ağızdan-ağıza düşmüş" mənası, mənqulun şifahi əlaqə vasitəsilə yayılmasını ifadə edir. Bu mənada, hadisələr, xəbərlər, nağıllar və ya söyləntilər üçün işlədilir. Məsələn, "Mənqul bir xəbər" deyərkən, çox adam arasında yayılmış, ağızdan-ağıza keçmiş bir xəbəri ifadə edirik. Bu mənada, məlumatın doğruluğu şübhə altındadır və tez-tez dedi-qodu, söylənti kimi mənaları da əhatə edir.
3. Nəql Edilmə Mənası: "Nəql edilmiş, söyləmiş" mənası, mənqulun bir mənbədən digərinə ötürülməsini ifadə edir. Bu, yazılı və ya şifahi ola bilər. Məsələn, "Mənqul bir rəvayət" deyərkən, əvvəllər yazılmış və ya danışılmış bir rəvayətin təkrar nəql edilməsini ifadə edirik. Bu mənada, mənbənin etibarlılığı vacib bir amildir.
Ümumi olaraq, mənqul sözü bir şeyin və ya hadisənin yerini, vəziyyətini və ya mənbəyini dəyişməsini ifadə edir. Sözün köhnəlməsi ona görədir ki, müasir Azərbaycan dilində daha dəqiq və çoxmənalı olmayan sinonimləri (məsələn, "köçürülmüş", "yayılmış", "nəql olunmuş") üstünlük təşkil edir. Lakin, tarixi və ədəbi mətnlərdə mənqul sözü öz yerini qoruyub saxlayır və dilin zənginliyini göstərir.