Mədəni₂ (sif.) [ər. مَدَنِيّ] Mədəndən çıxarılmış mineral maddələrdən ibarət olan, minerallardan düzəldilmiş deməkdir. Bu termin, təbii olaraq yaranmamış, əksinə, insan tərəfindən emal olunmuş və ya çıxarılmış mineralların iştirakını bildirir. Yəni, sözün əsl mənasında "təbii olmayan", insan əli dəymiş mineralları ifadə edir.
Mədəni gübrələr, mədəni boyalar və ya mədəni daş kimi bir çox sahədə istifadə olunur. Məsələn, “mədəni gübrə” termini, təbii gübrələrdən (məsələn, kompost) fərqli olaraq, kimyəvi üsullarla hazırlanmış, müxtəlif mineralların sintetik qarışığından ibarət süni gübrələri ifadə edir. Bu gübrələr, bitkilərin qidalanması üçün lazım olan fosfor, azot və kalium kimi elementləri təmin edir.
Digər bir nümunə olaraq, "mədəni boyaq" ifadəsi, bitkilərdən və ya heyvanlardan alınan təbii boyalardan fərqli olaraq, kimyəvi üsullarla sintez edilmiş və müxtəlif minerallardan əldə edilmiş rəngləndirici maddələri nəzərdə tutur. Bu boyaqlar, məsələn, umbra kimi, müxtəlif mədəni hissəciklərin, yəni emal olunmuş mineralların qarışığından ibarət ola bilər.
Beləliklə, "mədəni" sözü bu kontekstdə, insan müdaxiləsi ilə əldə edilmiş, təbii halda mövcud olmayan mineralların emalından əldə edilən məhsulları təsvir edir. Bu, sadəcə olaraq "mədən mənşəli" mənasından daha geniş və daha dəqiq bir tərifdir, çünki təbii halda mövcud olan mineralların təmiz halda istifadəsini deyil, onların insan əli ilə emal olunaraq istifadə edilməsini vurğulayır.