Vıjıltı (is. onomatopoetik söz): İti sürətlə hərəkət edən bir cismin, xüsusilə də hava və ya su axınının yaratdığı kəskin, yüksək səsli səs-küy. Bu səs, hərəkətin sürətinə, cismin formasına və ətraf mühitin xüsusiyyətlərinə (məsələn, havanın sıxlığına, suyun axarının sürətinə) görə müxtəliflik göstərə bilər. Məsələn, güclü küləyin ağacların arasından keçərkən, sürətli avtomobilin yüksək sürətlə hərəkət edərkən, və ya dəniz dalğalarının qayalara çırpılması zamanı vıjıltı səsi əmələ gəlir. Vıjıltı, tez-tez səsin əmələ gəlmə mexanizminə görə, fit, vızıltı, fısıltı kimi səslərlə qarışdırıla bilər, lakin onlardan sürət və kəskinlik cəhətdən fərqlənir. Onomatopoetik söz olması səbəbindən, onun konkret fonetik təsvirini dilin xüsusiyyətləri müəyyənləşdirir. Azərbaycan dilindəki “vıjıltı” sözü bu səsin xüsusiyyətlərini – yüksək tezlikli, iti və kəskin səsi – yaxşı əks etdirir.
Etimologiya: Sözün etimologiyası onomatopoetik təbiətindən irəli gəlir. Yəni, səsin özü ilə bağlıdır. "Vıj" morfeması, səsin yüksək tezliyi və kəskinliyini təsvir edir. "-ltı" isə davamlılığı və uzanmasını bildirir. Bu səbəbdən söz, həm səsin keyfiyyətini, həm də davamlılığını əks etdirir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Küləyin vıjıltısı qulaqları ağrıdırdı.
- Sürətli qatarın vıjıltısı uzaqlaşdı.
- Dəniz dalğalarının qayalara çırpılması güclü bir vıjıltı ilə müşayiət olunurdu.
- Güclü yağışın vıjıltısı pəncərə şüşələrini titrədirdi.
- Yüksək dağlardan axan çayın vıjıltısı sakit bir melodiya kimi qulaqlara xoş gəlirdi.
Göründüyü kimi, "vıjıltı" sözü müxtəlif kontekstlərdə, müxtəlif səslərin təsviri üçün istifadə oluna bilər. Amma bu səslərin ümumi xüsusiyyəti – yüksək tezlikli, kəskin və tez-tez davamlı olmasıdır.