Vərəndaz sözü Azərbaycan dilində geniş mənada "götür-qoy, ölçü-biçmə, təkrar-təkrar yoxlama" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə bu ümumi məna verilmiş olsa da, sözün kökünə və işlənmə kontekstlərinə nəzər saldıqda daha zəngin və dəqiq bir izah vermək mümkündür.
Etimoloji baxımdan, "vərəndaz" sözü "vərəndə" (vərəqə, səhifə, sənəd kimi mənaları olan) və "-az" (işçi, edən şəxs bildirən şəxs əlavəsi) morfemlərindən meydana gəlmişdir. Bu baxımdan, "vərəndazlıq" hər hansı bir sənədin, məlumatın, hesabın, ölçünün dəqiqliyini, düzgünlüyünü, tamlığını yoxlamaq, təkrar-təkrar araşdırmaq, götür-qoy etmək kimi başa düşülməlidir. Yəni, sadəcə sayma və ölçmə deyil, həm də bu ölçmə və saymaların düzgünlüyünün təsdiqi və yoxlanılması işini əhatə edir.
Cümlə içərisində istifadəsi də bu mənanı daha aydın şəkildə ortaya qoyur:
- "Hesabları vərəndaz etmək lazımdır" - bu cümlədə vərəndaz etmək, hesabların təkrar yoxlanılması, səhvlərin aradan qaldırılması mənasını verir.
- "O, bütün layihəni vərəndaz etdi" - bu cümlə layihənin hər bir detalının diqqətlə araşdırılaraq, yoxlanıldığını bildirir.
- "Vərəndaz işləri bitməmiş, yeni layihəyə başlamaq olmaz" - burada vərəndaz işləri, hərtərəfli və dəqiq yoxlama, hesablama və təsdiq işlərini bildirir.
Beləliklə, "vərəndaz" sözü sadəcə götür-qoy deyil, dəqiqlik, etibarlılıq, tamlıq tələb edən işlərin hərtərəfli və təkrar yoxlanılmasını ifadə edir. Bu proses, həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından araşdırma, ölçmə və təsdiq işlərini əhatə edir.