Varissiz sifəti, əsasən hüquqi və sosial kontekstlərda işlənən bir söz olub, "varisə malik olmayan", "vəsiyyətnaməsində varisi göstərilməmiş" və ya daha geniş mənada "nəsil davamını təmin edə bilməyən" mənalarını ifadə edir. Termin, əsasən miras və mülkiyyət hüququnun tənzimlənməsində, şəxsin ölümündən sonra əmlakının kimə keçəcəyini müəyyən edən qanunvericilikdə işlənilir. Bu mənada "varissiz" sözü, şəxsin sağlığında və ya ölümündən sonra qanuni və ya vasiyyət yolu ilə mirasçı təyin etmədiyini bildirir. Belə şəxsin əmlakı və ya mülkiyyəti, adətən, dövlətə və ya müəyyən qanunlar əsasında digər qurum və ya şəxslərə keçir.
Lüğətlərdə sadəcə "varisi olmayan" kimi təqdim edilməsinə baxmayaraq, "varissiz" sözü daha çox kontekstdən asılı olaraq fərqli nüanslar daşıyır. Məsələn, bioloji mənada da işlənə bilər, yəni nəslinin kəsilməsini ifadə edərək ailənin, sülalənin son üzvü üçün də istifadə oluna bilər. Bu mənada, "varissiz ailə", "varissiz sülalə" ifadələri ədəbiyyatda və gündəlik nitqdə rast gəlinir. Belə hallarda söz, yalnız miras məsələsini deyil, daha geniş bir sosial və tarixi konteksti də əhatə edir.
Etimoloji baxımdan, "varis" sözünün kökü fars dilindəki "وارث" (varis) sözündəndir və "mirasçı", "vəsiyyətçi" mənalarını verir. "-siz" isə mənfi məna bildirən bir şəkilçidir. Beləliklə, "varissiz" sözünün mənası, etimoloji kökünə əsasən, tam olaraq "mirasçı olmayan" kimi tərcümə edilə bilər, lakin müasir Azərbaycan dilində istifadəsi daha geniş və kontekstdən asılı olaraq fərqli mənalar daşıyır.
Nümunə cümlələr:
"O, varissiz dünyaya gəldi və əmlakı dövlətə keçdi." (Hüquqi kontekst)
"Varissiz qalan qədim sülalənin tarixi kitablarda qalacaq." (Tarixi və sosial kontekst)
"Varissiz bir evdə yaşamaq qorxulu idi." (Metaforik istifadə)