Valerian (lat. Valeriana) – Tibbdə geniş istifadə olunan, Valerianaceae fəsiləsinə aid çoxillik bitkinin adıdır. Adı latın sözündən götürülmüşdür və güman edilir ki, “valere” sözündən törəmişdir, mənası “sağlam olmaq”, “güclü olmaq” deməkdir. Bu, bitkinin müalicəvi xüsusiyyətlərinə işarə edir.
Valerianın müxtəlif növləri mövcuddur, lakin ən çox istifadə olunanı adi valerian (Valeriana officinalis)dır. Bu bitkinin kökü, rizomu (kök yumrusu) və yeraltı gövdəsi dərman məqsədləri üçün istifadə olunur. Kökündən hazırlanan ekstraktlar, damcılar, tabletlər və çaylar kimi müxtəlif formada satılır.
Valerianın əsas təsir mexanizmi mərkəzi sinir sisteminə təsir etməsidir. O, sakitləşdirici, yuxugətirici və spazmolitik (əzələ spazmlarını aradan qaldıran) təsirlərə malikdir. Bununla yanaşı, bəzi tədqiqatlar valerianın ürək ritmini müəyyən dərəcədə tənzimləməyə kömək edə biləcəyini göstərir. Lakin, ürək xəstəlikləri olan insanlar valerianı qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
Valerian tez-tez stress, narahatlıq, yuxusuzluq və sinir gərginliyi kimi halların müalicəsində istifadə olunur. Lakin, onun təsiri insanlara fərqli təsir göstərə bilər. Bəzi insanlar üçün yaxşı təsir göstərərkən, bəziləri heç bir təsir göstərmədiyini, hətta əks təsir göstərdiyini bildirə bilərlər. Dolayısıyla, valerianın istifadəsi həkimin nəzarəti altında aparılmalıdır.
Qeyd edək ki, “pişikotu” adı valerianın pişiklərə xüsusi təsir göstərməsinə əsaslanır. Pişiklər valerianın qoxusuna qarşı qeyri-adi həyəcanlı reaksiya verirlər. Bu, bitkinin tərkibindəki kimyəvi maddələr ilə bağlıdır.