Urlamaq feli, əsasən Azərbaycan dilinin qoyunçuluqla bağlı dialektlərində geniş yayılmış, qoyunları suvarmağa çağırmaq, səsləmək mənasını verən bir sözdür. Lüğətlərdə sadəcə “qoyunları sulamağa çağırmaq, səsləmək” kimi qısa bir izahat verilmiş olsa da, əslində bu felin mənası daha zəngindir və kontekstdən asılı olaraq müxtəlif nüanslar əldə edə bilər.
Urlamaq, sadəcə bir səs çıxarmaq deyil, xüsusi bir melodiya və intonasiya ilə qoyun sürüsünün diqqətini cəlb etmək, onlara suvarma yerinə doğru yönəltmək deməkdir. Bu səs, adətən, insanın səsinin xüsusi bir modulyasiyası ilə, bəzən əlavə olaraq əl hərəkətləri və ya digər jestlər ilə müşayiət olunur. Qoyunlar bu səsi tanıyar və ona reaksiya verərək sürünün digər üzvləri ilə birlikdə suvarma yerinə tərəf hərəkət edərlər.
Etimoloji baxımdan, "urlamaq" felinin kökü, ehtimal ki, "ur-" morfemindən törəyir. Bu morfem, sürü ilə ünsiyyət qurmaq, onları idarə etmək, yönəltmək mənasını ifadə edən bir sıra sözlərdə rast gəlinir. Misal üçün, "ur-maq", "ur-ğulamaq" və s. Beləliklə, "urlamaq" felinin mənası, sadəcə suvarma ilə məhdudlaşmayaraq, daha geniş olaraq qoyun sürüsünün idarə olunması və onlarla ünsiyyət qurmaq kontekstində dəyərləndirilməlidir.
Cümlədə necə işləndiyi nümunələri:
- Çoban səhər tezdən qoyunlarını urlayaraq suya apardı.
- Qoyunlar çobanın urlamasını eşidib sürətlə suya doğru axışdılar.
- Axşam oldu, çoban yorulmuş qoyunlarını urlayaraq qoyun ağılına qovdu.
- Qoyunları urlamaq bacarığı təcrübəli çobanların əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Yekun olaraq, "urlamaq" felinin mənası, sadə bir səsləmə hərəkətinin xaricində, qoyunçuluq ənənələrinə, çobanla sürünün qarşılıqlı əlaqəsinə, qoyunların davranış xüsusiyyətlərinə və çobanın peşəkarlığına bağlı olan zəngin bir məna kompleksini ehtiva edir.