Ultimatum [lat. ultimatum] – beynəlxalq münasibətlərdə, xüsusilə dövlətlərarası əlaqələrdə bir tərəfin digər tərəfə verdiyi son, qəti və dönməz tələbdir. Bu tələbin qəbul edilməməsi halında müəyyən sanksiyaların tətbiq ediləcəyi açıq şəkildə bildirilir. Ultimatumun mahiyyəti, tələb olunan şərtin qəbul edilməsi və ya rədd edilməsi barədə tərəfin son müddəti və seçimi qarşısında qoyulmasında ifadə olunur. Hər hansı güzəştə getmək və ya müzakirə aparmaq kimi imkanlar ultimatumda nəzərdə tutulmur.
Ultimatumun əsas xüsusiyyətlərindən biri də onun qətiyyətli və dönməz təbiətindədir. Tələb edən tərəf ultimatumun qəbul edilməməsinin nəticələrinin tam şüurunda olduğuna və bununla bağlı hər hansı bir şübhə qalmadığına əmin olmağa çalışır. Bu nəticələr hərbi əməliyyatlardan diplomatik münasibətlərin kəsilməsinə, iqtisadi sanksiyalardan siyasi təzyiqə kimi müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər.
Ultimatum diplomatiyanın sonuncu mərhələsi kimi qəbul olunur və adətən münasibətlərdə gərginliyin yüksək olduğu, danışıqlar uğursuzluqla nəticələnmiş vəziyyətlərdə istifadə edilir. Ultimatum verən tərəf öz gücünü nümayiş etdirmək, digər tərəfi öz iradəsinə tabe etmək məqsədi güdür. Lakin, ultimatum həmişə müvəffəqiyyətli olmur və bəzən qarşı tərəfin gözlənilməz reaksiyasına səbəb olur ki, bu da hər iki tərəf üçün xoşagəlməz nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Dil tarixi baxımından, ultimatum sözünün latın mənşəli olduğunu qeyd etmək lazımdır. ultimus (sonuncu) və -atum (isim şəkilçisi) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu mənşə sözün mənasını və işlənməsini daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
İmperiya düşmənə ultimatum verdi: ya təslim olacaq, ya da məhv ediləcək.
Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dövlətə 24 saat ərzində tələblərin yerinə yetirilməsi ilə bağlı ultimatum verildi.
Sözləşmənin pozulması ultimatumun verilməsinə gətirib çıxardı.