izahlı lüğət 1 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Tuşqullamaq sözü Azərbaycan dilində geniş yayılmış, lakin izahlı lüğətlərdə tam əhatəli şəkildə izah edilməyən bir sözdür. "Tuşlamaq" sözünün sinonimi kimi göstərilməsinə baxmayaraq, arasında incə bir məna fərqi mövcuddur. "Tuşlamaq" daha çox bir şeyə qısa, səthi, yüngülcə toxunmaq, vurmaq mənasını verir. "Tuşqullamaq" isə daha güclü, qəfil, ehtiyatsız və düşünmədən edilən bir hərəkəti ifadə edir. Hərəkətin nəticəsinin əhəmiyyətsiz sayılması, və ya nəticənin düşünülməməsi "tuşqullamaq" sözünün əsas məna komponentlərindən biridir.

Misal olaraq verilən cümlədə ("Alı tutduğu işin nəticəsini fikirləşmədən bu dəfə həmən yasavulu tuşqulladı. M.Hüseyn") Alı, yasavulun vurulmasının nəticələrini düşünmədən qəfil və güclü bir şəkildə vurmuşdur. Bu vurma hərəkətinin nə qədər güclü olduğu və ya hansı alətlə edildiyi mətnimizdən bəlli deyil, ancaq hərəkətin qəfil və düşünülməmiş olması ön plandadır. Bu səbəbdən "tuşlamaq" sözü bu kontekstdə tam uyğun gəlmir. "Tuşqullamaq" sözü hərəkətin sürətli, qəfil və nəticələri düşünülmədən edilməsini vurğulayır.

Sözün etimologiyası ilə bağlı dəqiq məlumat vermək çətindir, ancaq "tuş" kökünə "qul" əlavəsinin hərəkətin gücünü, qəfilliyini və ya nəticəsinin əhəmiyyətsiz sayılmasını ifadə etməsi ehtimal olunur. "Qul" əlavəsi bəzi hallarda "qüvvət", "güc" mənalarını da ifadə edə bilər. Beləliklə, "tuşqullamaq" sözü "güclü, qəfil, düşünülmədən vurmaq" kimi izah edilə bilər.

Müxtəlif cümlələrdə "tuşqullamaq" sözünün istifadəsinə dair əlavə nümunələr dilinin zənginliyi və incəliklərinə dair daha dəqiq təsəvvür yaratmağa kömək edərdi. Məsələn, "O, qapını tuşqulladı və içəri girdi." cümləsində qapının açılışının qəfil və qüvvətli olduğunu vurğulayırıq. Yaxud da "Döyüşdə düşməni tuşqulladı və silahını əlindən aldı" cümləsi düşmənin qəfil və güclü bir hərəkətlə zərərsizləşdirilməsini ifadə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz