Tumturş sözü Azərbaycan dilində "lap turş, çox turş" mənasında işlənən bir sifətdir. Lüğətlərdəki qısa izahı bu sözün ifadə etdiyi intensiv turşuluğu tam əhatə etmir. Daha dəqiq ifadə etmək üçün deyə bilərik ki, tumturş, sadəcə "çox turş" olmaqdan kənara çıxaraq, turşuluğun həddindən artıq dərəcəsini, hətta acımtıraqlığa yaxın bir turşluğu ifadə edir. Bu turşluq ağızda xoşagəlməz, güclü bir təsir buraxır.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "tum" və "turş" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyi ehtimal edilir. "Tum" burada "tam", "dolğun", "dərin" mənalarında istifadə oluna bilər. Beləliklə, "tumturş" sözü "tam turş", "dərin turş" kimi də izah edilə bilər. Bu izah, sözün ifadə etdiyi güclü turşluq hissinə daha uyğundur. Yəni, sadəcə miqdarca çox deyil, keyfiyyətcə də həddindən artıq turş olduğunu bildirir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
"Alça çox tumturş idi, yemək mümkün deyildi." - Bu cümlədə "tumturş" sözü alçanın yeyilməz dərəcədə turş olduğunu vurğulayır.
"Qatıq o qədər tumturş idi ki, dişlərim ağrıdı." - Burada "tumturş" sözü turşuluğun şiddətini və onun mənfi təsirini göstərir.
"Əvvəlki ilki xiyarlardan fərqli olaraq, bu ilkilər çox tumturş idi." - Bu cümlədə müqayisə vasitəsilə tumturşluğun dərəcəsi vurğulanır.
Qeyd edək ki, "tumturş" sözü daha çox qeyri-rəsmi söhbət üslubunda işlənən bir sözdür və ədəbi dillərdə daha az rast gəlinir. Lakin, dilin ifadə imkanlarını genişləndirən, turşuluğun şiddətini daha dolğun ifadə etməyə imkan verən bir sözdür.