izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Topalanmaq (məch.) Azərbaycan dilində geniş işlənən bir feldir. Etimoloji baxımdan "top" və "-alanmaq" şəkilçilərindən əmələ gəlmişdir. "Top" sözü, bir çox dillərdə olduğu kimi, dəyirmi və ya kürəşəkilli bir cismi ifadə edir. "-alanmaq" isə bir şeyin müəyyən bir vəziyyətə gətirilməsini, qəbul etməsini bildirir. Beləliklə, "topalanmaq" sözü əsasən bir şeyin, əşyanın və ya insanların bir yerə yığılıb, top şəklini almasını ifadə edir.

Lüğətlərdə sadəcə "bir yerə yığılıb top halına gətirilmək, bir yerə yığılmaq, toplanmaq" kimi təriflənməsinə baxmayaraq, "topalanmaq" daha zəngin mənalar ehtiva edir. Həm konkret, həm də məcazi mənada işlənə bilər. Konkret mənada, pambıq, ipək kimi əşyaların bir yerə yığılması, yığışdırılması mənasında istifadə olunur (məsələn, "Qurudulmuş pambıq topalandı."). Bu halda vurğu yığılan şeyin top şəklini almasına yönəlir. Toplanan şeylər həm sıx, həm də boş ola bilər, ancaq ümumi formada bir "top" meydana gətirir.

Məcazi mənada isə "topalanmaq" insanların bir yerə yığılmaq, toplaşmaq, camaat halında bir araya gəlmək kimi mənaları da ifadə edir. Məsələn, "İnsanlar hadisə yerində topalandılar." cümləsində insanlar fiziki olaraq bir yerə yığılsalar da, bu yığılma sıx bir top halında deyil, daha geniş bir ərazini əhatə edə bilər. Burada vurğu toplaşma hərəkətinə yönəlib.

Beləliklə, "topalanmaq" sözünün mənasını tam şəkildə ifadə etmək üçün "bir yerə yığılıb top və ya topşəkilli bir forma almaq, yığılmaq, toplaşmaq (həm əşyalar, həm də insanlar üçün)" kimi daha geniş və dəqiq bir tərif vermək daha düzgündür. Bu tərif həm sözün etimologiyasını, həm də müxtəlif kontekstlərdə işlənməsini əhatə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz