Tikansız: sifət. Tikanı olmayan. Bu sadə tərif, sözün əhatə etdiyi bütün mənaları tam əks etdirmir. "Tikansız" sözü əsasən bitkilərə, xüsusilə də gül və digər tikanlı bitkilərə aid olsa da, metaforik mənada insan xarakteri və əlaqələri üçün də işlədilir. Bitki kontekstində "tikanlı" sözü ilə əks mənada istifadə olunur və fiziki olaraq tikanın olmamasını bildirir. Məsələn, "tikanlı gül" deyəndə tikanları olan gülü, "tikanlı tel" deyəndə isə tikanlı bir teli nəzərdə tuturuq. "Tikansız" isə bu əksini, yəni tikanın olmamasını ifadə edir.
Metaforik mənada isə "tikanlı" sözü, kəskin, iynəli, incitməyə meyilli, zərər verici, pis niyyətli şəxslər üçün işlənir. Buna görə də "tikansız" metaforik mənada zərərsiz, mülayim, mehriban, incitməyən, pis niyyəti olmayan şəxsi xarakterizə etmək üçün istifadə olunur. Orxan Kamalın sitatında olduğu kimi, "tikanlı qönçə" ifadəsi mümkün deyil, çünki qönçənin özündə tikanın olub-olmaması onun təbiətinin bir hissəsidir. Bu mənada "tikan" sözü qönçənin təbii xüsusiyyəti kimi deyil, məcazi mənada, çətinlik, əziyyət, maneə kimi qəbul edilə bilər. Yəni, həyatda tikanlar olmadan inkişaf etmək mümkün deyil.
◊ Tikansız balıq ifadəsi isə məcazi bir ifadədir və heç kimə zərər verməyən, kimisə incitməyən, pis niyyəti olmayan, saf və günahsız insanları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bu ifadədə "balıq" sözü susqunluq, sakitlik və ya müəyyən bir zəiflik hissi ilə əlaqələndirilir, "tikan" isə yenə də zərər vermək qabiliyyəti ilə.
Etimalogiyası: "Tikansız" sözü "tikan" sözünün əsasından və "sız" əlavəsindən əmələ gəlmişdir. "-sız" əlavəsi mənfi məna bildirən bir əlavədir, yəni "tikanı olmayan" mənasını verir. Sözün türkiyə dilləri ailəsindən olması gözlənilir.