Tıxlı: Sifət. Azərbaycan dilində "tıxlı" sözü əsasən "tıx" felindən törəmişdir və əşyanın sıx, dolğun, bərk, sıxışdırılmış və ya darıxdırılmış halını ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə "tıxı olan" kimi izahı qeyri-kafidir, çünki sözün kontekstə bağlı olaraq bir neçə məna çalarını əhatə etdiyini göstərmir.
Sözün əsas mənası "sıx, dolğun, darıxdırılmış" olmaqla yanaşı, "çoxluq, bolluq" mənasını da ifadə edə bilir. Məsələn, "tıxlı balıq" deyərkən balığın ətini, ət qatıqlığını nəzərdə tuturuq; "tıxlı küçə" deyərkən isə küçənin insanlarla dolduğunu ifadə edirik. Həmçinin, "tıxlı qutu" deyərkən qutunun əşyalarla sıx dolu olduğunu, "tıxlı torpaq" deyərkən isə torpağın bərk və sıx olduğunu ifadə edə bilərik.
Etimalogiyasına nəzər salsaq, "tıx" feli "bir şeyin başqa bir şeyin içinə sıxmaq, doldurmaq, sıxışdırmaq" mənasını verir. "Tıxlı" isə bu fəalin nəticəsini, yəni sıxılmış, dolmuş, darıxdırılmış vəziyyəti ifadə edir. Beləliklə, "tıxlı" sözü əşyanın həcminə, quruluşuna və ya içərisində olan elementlərin sayına və sıxlığına işarə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Balığın əti çox tıxlı idi.
- Yeni il bazarı insanlarla tıxlı idi.
- Çamadanı əşyalarla tıxlı-tıxlı doldurdu.
- Tıxlı küçədən keçmək çətin idi.
- Torpaq o qədər tıxlı idi ki, heç bir bitki bitirə bilməzdi.
Qeyd etmək lazımdır ki, "tıxlı" sözü bəzən "darıxdırıcı, bezdirici" mənasında da işlənə bilir, lakin bu məna daha az yayılmışdır və kontekstdən asılıdır.