Tənbəl (is. və sif.) - İşdən, zəhmətdən, hərəkətdən qaçmağa meylli olan, fəaliyyətdən yayınan, əməksevərliyi az olan şəxs. Bu termin həm substantiv (isim), həm də sifət kimi işlənir. Substantiv kimi, tənbəllik xüsusiyyətinə malik olan bir insanı, sifət kimi isə həmin xüsusiyyəti ifadə edir.
Etimoloji baxımdan “tənbəl” sözü “tən” və “bəl” morfemlərindən təşkil olunmuşdur. “Tən” əsasında "az", "qıt", "qüsurlu" mənaları gizlənir, “bəl” isə "qabiliyyət", "qüvvət" mənalarını ifadə edir. Bütövlükdə isə "qüvvəti az olan", "qüvvətsiz", "zəif" kimi mənaları ehtiva edir. Bu, yalnız fiziki gücsüzlük deyil, həm də ruhi, iradi zəifliyi, işə, fəaliyyətə qarşı isteksizliyi əks etdirir.
Tənbəllik yalnız işdən yayınmaq deyil, həm də həyatda fəal olmaqdan, yeni şeylər öyrənməkdən, inkişafdan geri qalmaq kimi daha geniş bir mənaya malikdir. Məsələn, “O, tənbəl bir tələbə idi, dərslərə hazırlaşmaq əvəzinə bütün gün oyun oynayırdı.” cümləsində “tənbəl” sözü tələbənin öyrənmək əzmindən məhrum olduğunu ifadə edir. Başqa bir nümunədə, “Tənbəl insan heç vaxt müvəffəqiyyət qazana bilməz.” cümləsində “tənbəl” insanın həyatda irəliləmək imkanlarını məhdudlaşdıran bir xüsusiyyət kimi təqdim olunur.
Tənbəllik müxtəlif səviyyələrdə təzahür edə bilər: bəziləri yalnız bəzi işlərdə tənbəldirlər, bəziləri isə demək olar ki, hər şeydə tənbəllik nümayiş etdirirlər. Bu səbəbdən də bu sözün kontekstə bağlı olaraq mənasının incəlikləri dəyişə bilər. Məsələn, “Tənbəl bir gün keçirdi” ifadəsi, insanın o gün ərzində az hərəkət etdiyini, çox iş görmədiyini bildirir, insanın xarakterini xarakterizə etmir.
Qısaca desək, "tənbəl" sözü işə, fəaliyyətə, hərəkətə mənfi münasibət, fəaliyyətdən yayınma, əməksevərliyin olmaması və nəticədə həyatda passivlik kimi tərif edilə bilər.