Təkdənbir sözü Azərbaycan dilində "tək başına", "yalnız", "heç kimin köməyi olmadan", "öz-özünə" mənalarında işlənir. Sözün mənşəyi "tək" və "dənbir" morfemlərindən əmələ gəlmişdir. "Tək" sözü hər kəsə məlum olan, "yalnız bir" mənasını verən köhnə türkcə söz olub, əsasən say haqqında məlumat verir. "Dənbir" isə daha maraqlıdır. Bu morfem "də" bağlayıcı ədatı ilə "bir" sayının birləşməsindən əmələ gəlib, "özü-özünə", "təkbaşına" kimi mənaları ifadə edir. Burada "də" ədatı "bir" sayına vurğu qatır və "tək" sözü ilə birlikdə "yalnız bir", "tək başına" mənasını daha qabarıq şəkildə ifadə edir. Beləliklə, "tək" və "dənbir" morfemlərinin birləşməsi "tamamilə tək", "heç kim olmadan", "öz-özünə" kimi daha güclü və tam bir məna ifadə etməyə imkan yaradır.
Misal olaraq, verilən cümlədə "Gülpəri ocağın qırağında oturub, sinidə düyü arıtlayır, təkdənbir də əsnəyirdi" ifadəsində "təkdənbir" sözü Gülpərinin təkbaşına, heç kimin köməyi olmadan düyu arıtmasını və əsnəməsini ifadə edir. Burada əlavə olaraq "də" bağlayıcı ədatının işlədilməsi hərəkətin yavaş-yavaş, ara-sıra və ya diqqətəlayiq bir şəkildə baş verməsini göstərir.
Başqa nümunələrə baxaq: "O, təkdənbir dağa qalxdı." (Heç kimin köməyi olmadan dağa qalxdı). "Təkdənbir ev tapmaq çətindir" (Heç kimin yardımı olmadan ev tapmaq çətindir). Bu cümlələrdə də "təkdənbir" sözü "yalnız", "öz-özünə", "heç kimin yardımı olmadan" mənalarında işlənir. Sözün mənası kontekstdən asılı olaraq bir az dəyişə bilsə də, əsas mənası hər zaman "təkbaşına", "yalnız" olmaqdır.
Qeyd edək ki, "təkdənbir" sözü ədəbi üslubda daha çox işlənir və dialektal variantları da mövcuddur. Ancaq əsas mənası ümumi Azərbaycan ədəbi dilində qəbul edilmiş "tək başına", "yalnız", "öz-özünə" mənalarını ifadə edir.