Tədqiqat (ər. tədqiq sözünün cəm halından) elmin və ya hər hansı bir sahənin dərin, sistemli və məqsədyönlü öyrənilməsi, araşdırılmasıdır. Bu öyrənilmə prosesi, mövzunun hərtərəfli təhlilinə, faktların toplanmasına, təhlil edilməsinə, nəticələrin çıxarılmasına və ümumiləşdirilməsinə əsaslanır. Tədqiqat nəzəri və ya praktiki məqsədlərə xidmət edə bilər; həm fundamental elmi biliklərin genişləndirilməsinə, həm də konkret problemlərin həllinə yönələ bilər. Tədqiqat prosesi, müxtəlif metodologiyaların, üsul və vasitələrin tətbiqini tələb edir.
Tədqiqatın məqsədi, mövcud biliklərə əlavələr etmək, yeni biliklər əldə etmək, mövcud nəzəriyyələri təsdiq etmək və ya təkzib etmək, mövcud problemlərə həll yolları tapmaq, gələcək inkişafı proqnozlaşdırmaq və s. ola bilər. Tədqiqat müxtəlif sahələrdə – təbiət elmləri, humanitar elmlər, sosial elmlər, texnika və texnologiya, tibb və s. aparılır.
Nümunələr:
- Elmi tədqiqat institutu: Elmi tədqiqatların aparıldığı, alimlərin çalışdığı və yeni kəşflərin edildiyi bir təşkilat.
- Tədqiqatın nəticəsini istehsalata tətbiq etmək: Elmi tədqiqatlar zamanı əldə edilən nəticələrin praktikada tətbiqini, sənaye və texnologiyanın inkişafına yönəldilməsini ifadə edir.
- Marketinq tədqiqatları: Bazarda istehlakçı davranışlarını, bazarın vəziyyətini öyrənməyə yönəlmiş araşdırmalar.
- Tarixi tədqiqatlar: Tarixi hadisələrin, şəxsiyyətlərin, proseslərin öyrənilməsinə yönəlmiş araşdırmalar.
- Pedaqoji tədqiqatlar: Təhsil prosesinin təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş araşdırmalar.
Qeyd etmək lazımdır ki, "tədqiqat" sözü "araşdırma" sözü ilə sinonim kimi işlənsə də, "tədqiqat" daha sistemli, planlı və dərin bir öyrənilmə prosesini ifadə edir. "Araşdırma" isə daha geniş mənada, sadəcə bir məsələnin öyrənilməsini bildirə bilər.