Təcəssüm (ər. تجسّم - təcəssüm) sözü ərəb mənşəli olub, "cismiləşmə", "maddi hal alma" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdə verilən "bir şeyin maddi, cismani ifadəsi, təzahürü" tərifi kifayət qədər dəqiq olsa da, mənanın tam genişliyini əks etdirmir. Təcəssüm, abstrakt bir ideyanın, konsepsiyanın və ya qüvvənin konkret, görünən bir forma alması deməkdir. Bu, sadəcə "görünmək"dən daha çoxdur; əslində, özünü büruzə vermə, gerçəkləşmə, həyata keçmə prosesini əhatə edir.
Təcəssüm, müxtəlif sahələrdə müxtəlif mənalarda işlənə bilər. Məsələn, ədəbiyyatda bir obrazın təcəssümü, o obrazın xarakterinin, həyat tərzinin və mənəviyyatının ədəbi vasitələrlə canlandırılması, oxucuya real görünməsi deməkdir. Fəlsəfədə isə, bir ideyanın və ya prinsipin real dünyada təzahürü, təsiri, nəticəsi nəzərdə tutulur. Misal üçün, "ədalətin təcəssümü" deyərkən, ədalətin konkret bir şəxs və ya hadisədə özünü necə göstərdiyini, necə reallaşdığını ifadə edirik.
"Təcəssüm etmək" feili isə, bir şeyin maddi formada özünü göstərməsi, görünməyə başlaması və ya canlanması mənasını verir. Bu, bir prosesi bildirir. Məsələn: "Qəzəbi onun üzündə təcəssüm etdi." burada qəzəb abstrakt bir duyğu olub, şəxsin üz ifadəsində konkret şəkildə özünü göstərir (təcəssüm edir).
Qısaca desək, təcəssüm sadəcə bir şeyin görünməsi deyil, o şeyin maddi və ya məcazi formada gerçəkləşməsi, həyata keçməsi, özünü tam şəkildə göstərməsidir. Bu proses bir anda baş verə bilər, ya da uzun bir müddət ərzində tədricən gerçəkləşə bilər. Təcəssüm sözü abstraktdan konkretə keçid prosesini, bir şeyin real dünyada özünü necə ifadə etməsini tam və dəqiq şəkildə izah edir.