Təbiət (ər. təbiət - طبیعت) sözü Azərbaycan dilində geniş məna kəsb edən bir termindir. Əsas mənası “yer üzündə öz-özünə mövcud olan, insan əli dəyməmiş şəraitin ümumiyyəti”dir. Bu, sadəcə yerin səthini deyil, həm də yeraltı sərvətləri, bitki və heyvanat aləmini, iqlim şəraitini, dağları, dənizləri, çayları, gölləri, qısası, insan fəaliyyətinin təsiri olmadan mövcud olan bütün canlı və cansız varlıqları əhatə edir.
Daha geniş mənada isə təbiət, kainatın bir hissəsi kimi, insanın yaratmadığı və təsirinə tam məruz qalmayan hər şeyi özündə birləşdirir. Bu mənada təbiət, müəyyən bir ərazinin coğrafi xüsusiyyətlərini, relyefini, torpaq növlərini, su ehtiyatlarını və digər amilləri də əhatə edir. Məsələn, “Azərbaycanın təbiəti müxtəlifdir” cümləsində təbiət, ölkəmizin coğrafi müxtəlifliyini, ərazisinin dağlıq, düzənlik, meşəlik, çöl kimi müxtəlif landşaftlarla zənginliyini ifadə edir.
Təbiət anlayışı fəlsəfədə daha abstrakt məna da kəsb edə bilir. Bəzi fəlsəfi məktəblərə görə, təbiət kainatın qanunauyğunluqlarını, varlığın əsasını təşkil edir. Bu kontekstdə təbiət, insanın xaricində mövcud olan və onun tərəfindən idarə olunmayan qüvvələrin məcmusudur.
Dilçilik baxımından, “təbiət” sözü müxtəlif cümlə tiplərində işlədilə bilir:
- Sifət kimi: Təbii gözəlliklər
- Tamamlıq kimi: Təbiətin qanunlarına tabe olmaq
- Mübtəda kimi: Təbiət insan üçün əvəzsizdir.
- Zərf kimi: Təbii olaraq, o, bu işə hazır deyildi.
Qeyd edək ki, "təbiət" sözünün ədəbiyyatda poetik və metaforik istifadəsi də geniş yayılmışdır. Məsələn, insanın xasiyyəti üçün də "təbiət" sözündən istifadə olunur ("yaxşı təbiətli insan").