Şitlənmək felinin Azərbaycan dilindəki mənası, lüğətlərdə qeyd edilən qısa izahdan daha geniş və dəqiq şəkildə aşağıdakı kimi verilməlidir:
Şitlənmək (f.): Əsas mənası yüngüllük etmək, ciddiyyətdən uzaq olmaq, lakin bu yüngüllüyün səciyyəsi hərəkətlərin və nitqin tərzindən asılı olaraq dəyişir. Həm məzəli, həm də dələduzcasına, hətta sayqısızcasına yüngüllük ifadə edə bilər.
Mənşəyi: Sözün etimologiyası dəqiq müəyyən olunmasa da, “şit” sözünün səs təqlidi mənşəli olduğu ehtimal olunur. “Şit” sözü öz-özünə yüngül, çırpınan, dəqiq olmayan bir səs və ya hərəkət təəssüratı yaradır. Bu səs təəssüratından yaranan “şitlənmək” feli isə bu cür yüngül, ciddiyyətsiz hərəkət və nitqi ifadə edir.
İzah və nümunələr: “Şitlənmək” feli, həm hərəkətləri, həm də nitqi təsvir edə bilər.
Hərəkətlərlə bağlı nümunələr:
- O, imtahandan qabaq şitlənir, ciddi oxumuruq. (Ciddiyyətsizlik, məsuliyyətsizlik nümayiş etdirir)
- Uşaqlar, şitlənməyi dayanıb, dərsə qulaq assınlar. (Özünü aparma qaydalarına əməl etməmək)
- O, qarşısında duran ciddi məsələyə şitlənib yanaşır. (Lakin əslində bu yüngüllük arxasında ciddiyyətsizlik yox, məsələnin çətinliyindən qaçmaq ola bilər.)
Nitqlə bağlı nümunələr:
- Şit-şit danışmaq əvəzinə, konkret faktlar gətir. (Dəqiq olmayan, sözləri əsassız olmaq)
- O, şitlənib başa düşülməyən sözlər işlədirdi. (Dilin düzgün istifadə olunmaması, qeyri-ciddi dillə danışmaq)
Nəticə: “Şitlənmək” feli, yüngüllük, ciddiyyətsizlik, məsuliyyətsizlik, dəqiqsizlik ifadə edir. Ancaq bu yüngüllüyün səciyyəsi kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər. Həm məzəli, həm də tənqidi mənada işlənə bilər.