Şirmayı (fars. شیرماهی – şirmahi) sözü Azərbaycan dilində əsasən "fil sümüyü" və ya "fil sümüyünə bənzər maddə" mənasında işlənir. Lüğətlərdəki bu qısa tərif sözün mənşəyini və istifadəsinin incəliklərini tam əks etdirmir.
Farsca kökünə ("şirmahi") nəzər salsaq, "şir" (شیر) "süd" və ya "südlü" mənasını, "mahi" (ماهی) isə "balıq" mənasını verir. Beləliklə, sözün hərfi tərcüməsi "süd balığı" kimi səslənsə də, bu məna ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur. Əslində, "şir" sözü burada "ağ", "parlaq" kimi metaforik mənada işlənir və fil sümüyünün rənginə və parıltısına işarə edir. Belə ki, fil sümüyünün ağ, parlaq görünüşü, "süd"ə bənzətməyə əsas vermişdir.
Ədəbiyyatda "şirmayı" sözü daha çox poetik və təsviri bir mənada işlənir. Misal olaraq, verilən şeir parçasında ("Şirmayı dillərdə süzür barmaqlar; “Səadət nəğməsi” yaradır bahar") fil sümüyünün özü deyil, onun incəliyi, həssaslığı, bəlkə də musiqi alətlərində istifadəsi və bu vasitə ilə yaradılan incə səslər vurgulanır. Burada "şirmayı" sözü sanki "incəlik", "həssaslıq", "musiqililik" kimi mənaları da özündə ehtiva edir.
Yekun olaraq, "şirmayı" sözü fil sümüyünü bildirsə də, ədəbi kontekstdə onun rəngi, parıltısı və ya onunla əlaqəli incə, zəriflik və musiqililik kimi assosiasiyaları da ifadə edə bilər. Sözün mənasının tam dərk edilməsi üçün cümlənin və kontekstin nəzərə alınması vacibdir.