Şəmatət (ər. شَمَاتَة - şəmātə) sözü klassik Azərbaycan ədəbi dilində geniş işlənən bir termindir. Ərəb dilindən keçmiş bu sözün leksik mənası, bir başqasının başına gələn bəla, müsibət, uğursuzluq və ya əziyyətdən düşmənin duyduğu qeyri-insani sevinc və məmnuniyyət hissidir; bədxahlıq, şər, kin, həsəd hisslərindən qaynaqlanan qane olmaq, rəğbətsizlik, nifrət duyğularını ifadə edir. Sadəcə "sevinmə" deyil, bu sevincin mənfi, qeyri-etik, pis niyyətli bir kontekstdə baş verməsini vurğulayır.
Şəmatətin əsas elementi, digərinin əzabı və bədbəxtliyindən duyulan zövqü, qeyri-insani bir məmnuniyyəti ifadə etməsidir. Bu hissiyyat, düşmənçiliyin, kin və nifrətin açıq bir təzahürüdür. Şəmatət hissi keçirən şəxs, digərinin əzabını öz mənfəətinə çevirməyə çalışır və bu əzabdan zövq alır. Bu hissin kökündə həsəd, rəqabət və ya digər mənfi duyğular yatır.
Cümlədə necə işləndiyinə dair nümunələr:
- Düşmənlərinin başına gələn müsibətdən şəmatət hissi keçirdilər.
- Onun uğursuzluğundan şəmatət aparmaq əxlaqsızlıqdır.
- Rəqibinin məğlubiyyətindən gizli şəmatət hissi duydu.
- Qəlbində şəmatət əlamətləri görünən adamdan uzaq durmaq lazımdır.
- Şəmatətlə dolu baxışları onun kinini açıqca göstərirdi.
Göründüyü kimi, "şəmatət" sözü yalnız sadəcə birinin başına gələn pis hadisədən sevinməyi deyil, bu sevincin əsasında yatan mənfi duyğuları, pis niyyəti və qeyri-etik davranışı da özündə əks etdirir. Ona görə də, mənasının izahı zamanı bu incəliklərə diqqət yetirilməlidir.