izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Şəlpə sözü Azərbaycan dilində çoxmənalı söz olub, əsasən maye və ya yumşaq maddələrin süzülməsi, axması, tökülməsi ilə əlaqəli mənalarda işlənir. Lüğətlərdəki sadə "süzmə" tərifi onun mənasını tam əhatə etmir. Əslində, "şəlpə" həm konkret bir mayenin süzülməsini, həm də ümumi olaraq mayenin sürətli və ya qeyri-nizamlı şəkildə axıb-tökülməsini ifadə edə bilir.

Sözün etimologiyası haqqında dəqiq məlumat olsa da, türkcə köklərlə əlaqələndirilməsi mümkündür. "Şəlpə-şülpə" ifadəsi kimi şəlpə sözü "şəlləmək" (sarsıtmaq, silkələmək), "şalxamaq" (sallamaq) felləri ilə səsləşir və bununla maye və ya yumşaq cisimlərin hərəkətini ifadə etməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Bu hərəkət həm süzülmə, həm də daha geniş mənada tökülmə, dağılma mənalarını özündə ehtiva edir.

Cəlil Məmmədquluzadənin misalında olduğu kimi, "Şəlpələrin tez yığıb qaç, a Babayi-Əmir" cümləsində "şəlpələr" sözü ehtimal ki, sürətlə axan və ya tökülən bir şeyin (məsələn, su, yağış suyu) kiçik hissələrini bildirir. Bu kontekstdə, söz daha çox sürətli və qeyri-nəzarətli bir axın və ya tökülməni, dağınıqlığı ifadə edir. Yəni, sadəcə süzülmə deyil, həm də "çoxlu sayda kiçik hissələr halında axan və ya tökülən maye" mənasında işlənmişdir.

Qısacası, "şəlpə" sözünün mənasını yalnız "süzmə" ilə məhdudlaşdırmaq düzgün deyil. Sözün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilir və ümumi olaraq mayenin sürətli, qeyri-nəzarətli və ya qeyri-nizamlı axıb-tökülməsini, dağılmasını ifadə edir. Bu, həm konkret bir mayenin süzülməsini, həm də daha geniş mənada bir çox kiçik hissələr halında axan mayenin hərəkətini ifadə etmək üçün işlədilə bilər.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz