Şəkilçiləşmə

izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Şəkilçiləşmə sözü "şəkilçiləşmək" fellərinin isim halıdır və əsasən dilçilik elmində işlədilir. Mənaca, bir sözün əsas leksik hissəsinə (kökünə) şəkilçi əlavə edilməsi və bununla da sözün qrammatik və ya leksik mənasının dəyişməsi prosesini ifadə edir. Bu proses, sözün cümlədəki rolunu, zamanını, sayını, halını və s. göstərmək üçün həyata keçirilir.

Şəkilçiləşmə prosesi, bir sözün morfoloji strukturunun formalaşmasında əsas rol oynayır. Bir sözün əsas kökündən çıxış edərək, müxtəlif şəkilçilərin (məsələn, fe'l şəkilçiləri: -dır, -ir, -di, -miş; isim şəkilçiləri: -lər, -lar, -ın, -in; sifət şəkilçiləri: -li, -lü, -siz, -süz və s.) əlavə olunması nəticəsində yeni söz formaları və ya yeni sözlər əmələ gəlir. Məsələn, "oxu" kökünə müxtəlif şəkilçilər əlavə etməklə "oxuyur", "oxudu", "oxuyacaq", "oxumaq", "oxuyan" kimi müxtəlif formalar yarada bilərik. Bu formaların hər biri əsas kökə əlavə olunan şəkilçi vasitəsilə fərqli qrammatik mənalar ifadə edir.

Şəkilçiləşmə yalnız qrammatik məna dəyişikliyinə deyil, həm də bəzi hallarda leksik məna dəyişikliyinə də səbəb ola bilər. Məsələn, "ev" sözünün kökünə "-ci" şəkilçisini əlavə etməklə "evci" sözünü əldə edirik. "Evci" sözü, "ev" sözünün leksik mənasından fərqli olaraq, kiçik bir evi, evlə əlaqədar oyuncağı və s. bildirir.

Ümumiyyətlə, şəkilçiləşmə, dilin inkişafı və zənginləşməsində, sözlərin müxtəlif mənalarda işlədilməsində və cümlə quruluşunda çox mühüm rol oynayan mürəkkəb bir dil prosesidir. Onun tədqiqi, dilin strukturunun və işləmə mexanizminin daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz