izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Şeydabaz sözü fars mənşəli olub, əsasən "şeytanla əlaqəli olan", "şeytani əməllər törədən", "fitnə-fəsad əkən" mənalarını əks etdirir. Lüğətlərdəki "arvadbaz" tərifi isə sözün mənasının yalnız bir tərəfini, daha doğrusu, onun spesifik kontekstlərdə istifadə olunan məcazi mənasını əks etdirir. Əslində, "şeydabaz" sadəcə "arvadbaz" olmaqla kifayətlənmir. O, daha geniş və çoxşaxəli bir mənaya malikdir.

Sözün əsasında "şeytan" komponenti dayanır və bu, sözün mənfi konnotasiyasını açıq şəkildə göstərir. "Şeytan" yalnız cinsi əlaqələrlə məhdudlaşmayan, əksinə, hiyləgər, fırıldaqçı, aldadıcı, pis niyyətli və müxtəlif yolla başqalarına zərər verən şəxsiyyəti ifadə edir. Beləliklə, "şeydabaz" də bu xüsusiyyətləri özündə birləşdirən, müxtəlif hiyləgər və pis əməllər törədən bir insanı təsvir edir.

Aşıq Ələsgərin misalında olduğu kimi, "Molla şeytan idi, axund şeydabaz; Məşədi, kablayı lotu çıxmışdı" ifadəsində "şeydabaz" sözü, axundun şeytani əməllərə, yəni dini vəzifəsinə uyğun olmayan, xalqa zərər verən əməllərə meylli olmasını ifadə edir. Bu, sadəcə cinsi əlaqə deyil, daha geniş miqyaslı pis əməlləri əhatə edən bir mənadır.

Müasir Azərbaycan dilində "şeydabaz" sözü nadir hallarda istifadə olunsa da, ədəbiyyatda və məcazi mənada, xüsusən də mənfi xarakterli şəxsləri təsvir edərkən işlədilə bilər. Məsələn, "O, əsl şeydabaz idi, hər kəsi aldadıb, öz məqsədinə çatdı" kimi cümlələrdə sözün geniş mənası özünü göstərir.

Yekun olaraq, "şeydabaz" sözünün sadəcə "arvadbaz" kimi tərcümə edilməsi qeyri-dəqiq və sözün əsl mənasını tam əks etdirmir. Söz, şeytani əməllərə meylli, hiyləgər, fırıldaqçı və başqalarına zərər verən insanı təsvir edən daha geniş və mənfi bir mənaya malikdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz