Şaşqınca sözü Azərbaycan dilində zərf kimi işlənir və "şaşqın kimi, çaşmış halda, dəlicəsinə" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdəki bu tərif, sözün əsas mənasını əks etdirir, lakin onun istifadə dairəsini tam əhatə etmir. Daha dəqiq bir izah üçün sözün mənşəyinə, etimologiyasına və müxtəlif kontekstlərə əsasən daha geniş bir tərif vermək lazımdır.
Morfoloji cəhətdən "şaşqınca" sözü "şaşqın" sifətinin "-ınca" zərf əlavəsindən əmələ gəlib. "-ınca" əlavəsi hərəkət və vəziyyəti bildirir və əsas sözün mənasını zərf halına çevirir. Beləliklə, "şaşqınca" sadəcə "şaşqın halda" deyil, həm də bu halın intensivliyini, sürətini, qəfilliyini və ya bir növ dəlivari xarakterini vurgular. Məlumatlı olmaqla yanaşı, bəzən həddindən artıq həyəcan və ya qorxudan da yaranan bir vəziyyəti ifadə edir.
Sözün mənasını daha da dəqiqləşdirmək üçün nümunələrə baxaq: "Şaşqınca baxdı", "Şaşqınca qaçırdı", "Şaşqınca danışırdı". Bu cümlələrdə "şaşqınca" sözü sadəcə çaşqınlığı deyil, həm də həmin çaşqınlıq fonunda baş verən hərəkətin tərzini ifadə edir. Məsələn, "şaşqınca baxdı" cümləsində baxışın sürəti, istiqaməti və ifadə etdiyi duyğu (məsələn, qorxu, heyrət) vurğulanır. "Şaşqınca qaçırdı"da isə qaçışın tələsik və nəzarətsiz olması əks olunur.
Xəyyam misalında isə "şaşqınca xitab" ifadəsi, göylərə edilən müraciətin səssizliyi qarşısında duyulan çaşqınlığın, ümidsizliyin və hətta bir qədər dəlivari inamın ifadəsidir. Bu, sadəcə çaşqınlıqdan daha çox bir emosional vəziyyətin, ruh halının təsviridir.
Yekun olaraq, "şaşqınca" sözünün mənası "şaşqın kimi, çaşmış halda, dəlicəsinə" tərifindən daha genişdir. O, şaşkınlığın dərinliyini, həmin halın müşahidə olunan hərəkət və ya vəziyyətə təsirini, həmçinin bu halda olan subyektin emosional vəziyyətini ifadə edir. Sözün kontekstdən asılı olaraq "qəfil", "tələsik", "nəzarətsiz", "həyəcanlı" kimi mənalar da qazana biləcəyini qeyd etmək vacibdir.