Şarpıldatma sözü, "şarpıldatmaq" fellindən törəmə bir isimdir. Lüğətlərdəki qısa izahı kifayət qədər olmasa da, şarpıldatma hərəkətinin mahiyyətini tam əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş izah aşağıdakı kimidir:
Şarpıldatma, bir şeyin səthini quru və ya nəm bir cisimlə sürtərək, sürtmə səsi çıxararaq təmizləmə, cilalama və ya düzəltmə hərəkətidir. Bu hərəkət, sürtülən cismin növündən və sürtən vasitədən asılı olaraq müxtəlif səs-küy və təsirlər yarada bilər. Məsələn, bir şeyin səthindəki tozu, çirkləri və ya digər əşyaları təmizləmək üçün şarpıldatmaq olar. Bu zaman bir fırça, parça və ya hətta əl istifadə edilə bilər. Şarpıldatma həm də səthin hamarlanmasını, parıldamasını təmin etmək məqsədi daşıya bilər.
Şarpıldatmanın xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Sürtülmə hərəkəti: Şarpıldatma, əsasən sürtülmə əsasında həyata keçirilir.
- Səs təsiri: Hərəkət zamanı xarakterik bir sürtmə səsi müşahidə olunur. Bu səsin intensivliyi və tezliyi istifadə olunan vasitə və səthin xüsusiyyətlərindən asılıdır.
- Təmizləmə və ya cilalama effekti: Şarpıldatma nəticəsində səth təmizlənir, cilalanır və ya hamarlanır.
- Vasitə müxtəlifliyi: Şarpıldatmaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edilə bilər (fırça, parça, əl, və s.).
Cümlə içərisində nümunələr:
- Qız paltarını diqqətlə şarpıldadı ki, tozları təmizlənsin.
- Ayaqqabılarını fırça ilə şarpıldadaraq parlatdı.
- Taxta səthi şarpıldatmaqla hamarladı.
- Qədim əlyazmasını incə bir parça ilə şarpıldadı.
- Saçlarını quru bir dəsmal ilə şarpıldatdı.
Etimologiya: "Şarpıldatma" sözü, "şarpıl" sözünün törəməsidir. "Şarpıl" sözü səs təqlidi söz olub, sürtmə, cızıltı səslərini ifadə edir. Bu səs təqlidi əsasında "şarpıldatmaq" feli və ondan törəyən "şarpıldatma" ismi yaranıb.