Şaxtyor sözü Azərbaycan dilində "şaxtaçı" mənasında işlənir. Lakin bu tərif qısa və tam deyil. Daha dəqiq və geniş izahı belədir: Şaxtyor, yerin dərinliklərindən faydalı qazıntıların çıxarılması ilə məşğul olan işçi deməkdir. Bu peşə təhlükəli və ağır fiziki əmək tələb edir. Şaxtyor sözü rus dilindən (шахтёр) gəlmə söz olub, "шахта" (şaxta) sözündən əmələ gəlmişdir. "Şaxta" isə yerin dərinliklərində qazılmış, faydalı qazıntılar hasil edilən yeraltı tunel və ya mədəni anlamına gəlir.
Şaxtyor sözü müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar daşıya bilər. Məsələn, "Şaxtyor qəhrəmancasına çalışır" cümləsində şaxtyorun əməyinin əhəmiyyəti və səyləri vurğulanır. "Şaxtyor ailələrinə sosial dəstək lazımdır" cümləsində isə şaxtyorların sosial vəziyyətinə diqqət çəkilir. "O, şaxtyor peşəsinin bütün çətinliklərini yaşamışdı" cümləsində isə şaxtyorluğun ağır və riskli bir peşə olduğu ifadə olunur. Beləliklə, şaxtyor sözü yalnız bir peşə adı deyil, həm də bu peşə ilə əlaqəli olan bütün aspektləri, o cümlədən insanların sosial-iqtisadi vəziyyətini, əməyinin çətinliyini və əhəmiyyətini əks etdirir.
Etimoloji baxımdan, şaxta sözünün kökü qədim fars dilinə gedib çıxır və "qazılmış yeraltı yer" mənasını verir. Beləliklə, şaxtyor sözünün leksik mənası yalnız "şaxtada çalışan insan" deyil, həm də bu insanın peşəsinin mahiyyətini, əməyinin xüsusiyyətlərini və sosial kontekstini əhatə edir. Sözün müasir Azərbaycan dilindəki işlənməsi əsasən rus dilindən təsirlənərək formalaşıb və köhnə Azərbaycan dilindəki eyni mənalı sözlərin yerini tutmuşdur.