Şaxis (ər. شَخْص [šakhs] - şəxs, fərd) geodeziyada yer səthinin nöqtələrinin nisbi yüksəkliyini ölçmək üçün istifadə olunan bir alətdir. Nivelir kimi də tanınır. Əslində, "şaxis" sözü özünün ərəb dilindəki kökü olan "şəxs" sözündən fərqli olaraq, əsasən texniki termin kimi istifadə olunur və "şəxs" mənasını daşımasa da, etimoloji əlaqəsi açıq-aşkar görünür. Bu əlaqə, ehtimal ki, alətin işləmə prinsipinin, yer səthinin müxtəlif nöqtələrindəki "fərdi" yüksəkliklərin müəyyən edilməsinə yönəlməsindən qaynaqlanır.
Şaxis, müxtəlif növ və modellərdə mövcuddur. Ənənəvi optik şaxislərdən tutmuş, müasir elektron və lazer şaxislərinə qədər geniş çeşid təklif olunur. Bunların hamısının ümumi məqsədi, iki və daha çox nöqtə arasındakı hündürlük fərqini dəqiq ölçməkdir. Bu ölçmələr, topoqrafik xəritələrin tərtibi, inşaat işləri, suvarma sistemlərinin qurulması və digər bir çox mühəndislik layihələrində əhəmiyyətli rol oynayır.
Cümlədə necə işləndiyi nümunələri:
- Mühəndislər şaxis vasitəsilə körpünün dayaqlarının hündürlüyünü dəqiq ölçdülər.
- Torpaq işlərinin düzgün aparılması üçün şaxisdən istifadə etmək vacibdir.
- Yeni alınmış lazer şaxis çox dəqiq ölçmələr aparmağa imkan verir.
- Topoqraf şaxisin köməyi ilə sahənin topoqrafiyasını təyin etdi.
Qısaca desək, "şaxis" sözü, geodeziya sahəsində yer səthinin nöqtələri arasında yüksəklik fərqini ölçən aləti təyin edir. Ərəb dilindən gələn "şəxs" sözü ilə etimoloji əlaqəsi olsa da, bu əlaqə terminin əsas mənası ilə birbaşa əlaqəli deyildir.