izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Sümsük sifəti əsasən itlər üçün işlənir və daim sülənən, sümsünən (ya da sümsüklənən) mənasını verir. Bu söz, müsbət məna kəsb etmir və adətən heyvanın acınacaqlı və ya iyrənc vəziyyətini ifadə etmək üçün, bəzən də söyüş və ya təhqir məqsədilə işlədilir. Sözün tərkibindəki "süm" kökü, qədim türkcədə sümük, sümüklə əlaqəli olan, arıq, cılız mənalarını ifadə edir. "sük" isə kiçildici şəkilçi kimi işlənir və bu kiçildici qəliblənmə itlərin zəif, acınacaqlı vəziyyətini daha da gücləndirir.

Misal üçün, "Faşizm qısqırdaraq sümsük itləri…" cümləsində "sümsük" sözü faşizmin əsarəti altında olanların zəif, aciz və dəyərsiz vəziyyətini ifadə edir. Bu mənada söz, sadəcə fiziki cılızlığı deyil, həm də mənəvi, ictimai cılızlığı, alçalmağı ifadə edir. "Dalayır, talayır məmləkətləri" cümləsində isə bu əlaqə aydın deyil. Bu cümlə müstəqildir və "sümsük" sözü ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur. Ancaq əgər "sümsük itlər" məcazi mənada "xalqın aciz təbəqələri" kimi izah olunarsa, onda ikinci cümlə birinci cümlənin nəticəsi kimi qəbul oluna bilər. Yəni, faşizm (və ya başqa bir hakim qüvvə) xalqın zəif təbəqələrini (sümsük itləri) istifadə edərək ölkələri talayır və dağıdır.

Qeyd edək ki, "sümsük" sözü dialektik xüsusiyyət daşıyır və Azərbaycan dilinin bütün coğrafi bölgələrində eyni dərəcədə işlənməyə bilər. Sözün əsasən söyüş və təhqir məqsədilə işlənməsi onun üslubi rəngini müəyyənləşdirir. Ona görə də, yazılı nitqdə bu sözün istifadəsinə diqqət etmək lazımdır. Əvəzində daha neytral və daha uyğun sözlərdən istifadə daha məqsədəuyğundur.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz