Substansiya [lat. substantia] fəlsəfədə əşyaların və hadisələrin əsasını, mahiyyətini, varlığının təməl prinsipinə işarə edən bir termindir. Sadəcə “ilk əsas” demək kifayət etmir, çünki substansiya konsepsiyası müxtəlif fəlsəfi məktəblərdə fərqli şəkildə təsvir olunmuş və anlaşılmışdır. Aristotel üçün substansiya, bir şeyin müəyyən edici xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən və dəyişikliklərə məruz qalmasına baxmayaraq, öz müstəqil varlığını qoruyan bir varlıqdır. Məsələn, bir ağacın substansiyası onu ağac edən əsas xüsusiyyətlərdir: böyümə, fotosintez, toxuma quruluşu və s. Bu xüsusiyyətlər dəyişsə də, ağac hələ də ağac olaraq qalır.
Orta əsr fəlsəfəsində, xüsusən də skolastikada, substansiya Allah tərəfindən yaradılmış və Onun tərəfindən mövcudluğu təmin edilən varlıq kimi qəbul edilirdi. Bu kontekstdə substansiyanın mövcudluğu Allahın iradəsindən asılı idi. Müasir fəlsəfədə isə substansiya anlayışı daha çox ontoloji müzakirələrə aid edilir. Materiyanın, enerjinin və ya digər əsaslı varlıqların təbiəti və qarşılıqlı əlaqələri ilə bağlı mülahizələrdə işlənir. Məsələn, idealist fəlsəfədə substansiya kimi şüur göstərilir, realizm isə maddənin substansiya olduğunu irəli sürür.
Substansiya sözünün istifadə dairəsi fəlsəfə ilə məhdudlaşmır. Gündəlik dilədə "xalis substansiya", "əsas substansiya" kimi ifadələr, bir şeyin saf və təmiz formasını, əsas komponentini ifadə etmək üçün işlədilir. Məsələn, "Bu çayın əsas substansiyası su və şəkərdir" və ya "dərmanın tərkibindəki əsas substansiya ağrıkəsən təsirə malikdir" cümlələrində substansiya sözü əsas tərkib hissəsini bildirir. Bu istifadədə, fəlsəfi mənası ilə müqayisədə, daha konkret və empirik bir məna daşıyır.
Qısaca desək, "substansiya" sözü həm fəlsəfi, həm də gündəlik dil kontekstində müxtəlif mənalarda istifadə olunan çoxmənalı bir sözdür. Ancaq hər iki halda da əsas məna, bir şeyin əsasını, mahiyyətini, tərkibinin əsas hissəsini və ya varlığının fundamental prinsiplərini ifadə etməkdir. Mənasını dəqiq anlamaq üçün həmişə istifadə olunduğu kontekstin nəzərə alınması vacibdir.