izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Sövtiyyat (ər. صوتيات - ṣawtīyāt) sözü köhnəlmiş bir termin olub, müasir Azərbaycan dilində əsasən "fonetika" sözü ilə eyniləşdirilir. Lakin "fonetika" ilə tam sinonim deyildir və aralarında incə bir fərq mövcuddur. Fonetika səslərin özlərini, onların fiziki xüsusiyyətlərini, artikulyasiya, akustika və səsin qəbul edilməsi kimi aspektləri öyrənən dilçilik sahəsidir. Sövtiyyat isə, daha geniş mənada, nitqin səs tərəfinin, yəni səslərin sistematik tədqiqatını, onların bir-biri ilə əlaqəsini, fonetik qanunauyğunluqlarını, həmçinin səs dəyişikliklərini (məsələn, fonetik dəyişikliklər) əhatə edə bilər. Beləliklə, fonetika səsin fiziki tərəfinə daha çox diqqət yetirirkən, sövtiyyat daha çox dil sistemində səslərin oynadığı rol və onların funksiyasını araşdırır.

Tarixi baxımdan, "sövtiyyat" termini ədəbiyyatda və elmi əsərlərdə XX əsrin əvvəllərində daha çox işlədilirdi. Müasir dilçiliyə keçid dövründə "fonetika" termini daha geniş yayılmış və "sövtiyyat" kənara çəkilmişdir. Lakin, köhnə dilçilik əsərlərini oxuyarkən bu terminlə rastlaşmaq mümkündür. Məsələn, "Sövtiyyatın əsasları" adlı bir kitabın adı "Fonetikanın əsasları" kimi tərcümə oluna bilər, lakin birinci variant tarixi konteksti daha yaxşı əks etdirir.

Cümlədə işlənmə nümunələri:

Köhnə ədəbiyyatda sövtiyyat elminin əsasları geniş təhlil olunmuşdur. (Burada "sövtiyyat" fonetikanın köhnə adı kimi işlənir)

O, sövtiyyat sahəsində dərin bilikli bir mütəxəssis idi. (Burada da "sövtiyyat" fonetikanın sinonimi kimi istifadə olunub)

Tədqiqatda dilin sövtiyyat sisteminin strukturu araşdırılıb. (Bu cümlədə "sövtiyyat" səs sistemini bildirir və fonetikadan daha geniş bir məna kəsb edir.)

Qeyd: "Sövtiyyat" termini bir çox hallarda "fonetika" ilə əvəz oluna bilər, lakin köhnə mətnləri anlamaq üçün bu terminin mənasını bilmək vacibdir. Müasir dilçilikdə istifadə edilməsə də, onun tarixi konteksti və əhatə etdiyi mənanı başa düşmək zəruridir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz