Silicium (Si) [lat. silicium – çaxmaqdaşı]: Periyodik sistemin IV qrupunda, 14-cü element nömrəli, qeyri-metal xassəli kimyəvi element. Adını latın dilindən götürür və "çaxmaqdaşı" mənasını verir, çünki çaxmaqdaşı əsasən silicium dioksiddən (SiO2) təşkil olunmuşdur. Bu elementin adı, qədim dövrlərdən bəri bəşəriyyətin tanıdığı və istifadə etdiyi çaxmaqdaşının tərkib hissəsi olması ilə bağlıdır. Çaxmaqdaşı, qədim alətlərin hazırlanmasında, odun çıxarılmasında və digər məqsədlər üçün geniş istifadə olunurdu. Beləliklə, siliciumun adı da bu materialla sıx bağlıdır.
Silicium yer qabığında ən geniş yayılmış elementlərdəndir (oksigen və alüminiumdan sonra üçüncü yerdə). Sərbəst halda təbiətdə rast gəlinmir, əsasən silikat minerallarının tərkibində, həmçinin kvarts (SiO2), qum və gil kimi birləşmələrdə olur. Bu birləşmələr müxtəlif süxurların əsas tərkib hissəsini təşkil edir. Ona görə də silicium, yer qabığının geoloji quruluşunun əsas təşkil edici elementidir. Süxurların, mineralların, torpağın və qumun əsas tərkib hissələrindən biri olaraq, yer kürəsinin geokimyəvi dövriyyəsində mühüm rol oynayır.
Siliciumun müxtəlif izotopları mövcuddur, ən çox yayılanı 28Si-dir. Sənayedə silicium əsasən silicium dioksidin reduksiyası yolu ilə əldə edilir. Yüksək təmizlikli silicium elektron sənayesində, xüsusilə yarımkeçiricilərin istehsalında geniş istifadə olunur. Tranzistorlar, inteqral sxemlər və günəş batareyaları kimi müasir elektron cihazların istehsalında siliciumun rolu əvəzsizdir. Bundan əlavə, silicium şüşə, sement, keramika və digər materialların istehsalında da istifadə olunur.
Cümlədə istifadə nümunələri:
- Kompüter çiplərinin əsas tərkib hissəsi siliciumdur.
- Quartzdakı silicium atomları üç ölçülü bir şəbəkə qururlar.
- Yer qabığının əsas təşkil edən elementlərindən biri siliciumdur.
- Yüksək təmizlikli silicium elektron sənayesində geniş istifadə olunur.