Selen (Se): Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində sadəcə "kimyəvi element" kimi göstərilən Selen, dövri sistemin 16-cı qrupuna, kalkogenlərə aid olan bir kimyəvi elementdir. Atom nömrəsi 34-dür. Adını Yunan mifologiyasında Ay tanrıçası Selenadan götürüb. Bu, elementin ayın işığına bənzər qırmızımtıl rənginə istinad edir.
Selen, təbiətdə sərbəst halda az tapılsa da, bir çox sulfid filizlərinin tərkibində müşahidə olunur. Əsasən mis, qurğuşun və sink filizlərindən alınır. Fərqli allotropik formalarda mövcuddur: amorf (qara və qırmızı), kristal (bozumtul), və hər bir forma özünəməxsus xassələrə malikdir. Amorf selen yüksək elektrik müqavimətinə malikdir, lakin işıqla təmasa düşdükdə müqaviməti kəskin şəkildə azalır. Bu xüsusiyyəti səbəbindən fotoelektrik qurğularında geniş istifadə olunur.
Selenin bioloji əhəmiyyəti də vardır. İnsan orqanizmi üçün mikromineral sayılır və antioksidant kimi fəaliyyət göstərir. Səhiyyədə, xüsusən də tiroid hormonlarının istehsalında əhəmiyyətli rol oynayır. Ancaq həddindən artıq miqdarda selen, toksik təsir göstərə bilər. Selen çatışmazlığı da müəyyən sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Sözün etimologiyasına gəldikdə, "Selen" sözünün kökü qədim yunan dilindəki Σελήνη (Selene) sözündəndir ki, bu da "Ay" mənasını verir. Beləliklə, "selen" kimyəvi elementinin adı onun xarici görünüşü ilə əlaqələndirilir.
Cümlə içərisində istifadə nümunələri:
- Fotoqrafiya sənayesində selendən geniş istifadə olunur.
- Selen çatışmazlığı sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
- Tədqiqatçılar yeni selen əsaslı dərmanlar üzərində işləyirlər.
- Bu mineral filizdə selenin yüksək miqdarı aşkar edildi.