Saylaşmaq fellinin Azərbaycan dilindəki əsas mənası, su hövzələrinin (göl, çay, dəniz və s.) dərinliyinin azalması, dayazlaşmasıdır. Lüğətlərdəki qısa izah, bu mənanın əsasını əks etdirir, ancaq daha geniş və dəqiq bir təsvir təqdim etmək mümkündür.
Saylaşmaq, sadəcə suyun səviyyəsinin aşağı düşməsi demək deyil; bu proses nəticəsində su hövzəsinin dərinliyinin azalması, dibinin yuxarı qalxması kimi başa düşülməlidir. Bu, təbii proseslər (məsələn, çöküntülərin toplanması, torpaq sürüşmələri, quruma) və ya insan fəaliyyəti (məsələn, suyun çəkilməsi, qrunt sularının azalması, çayların betonlaşdırılması) nəticəsində baş verə bilər. Beləliklə, saylaşmaq feli, həm nəticəni, həm də bu nəticəyə gətirib çıxaran səbəbləri əhatə edir.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "say" kökünün "səth", "üst" mənalarını daşıdığını görərik. Beləliklə, "saylaşmaq" sözü su hövzəsinin səthinin yuxarı qalxması, daha dayaz olması mənasını da özündə birləşdirir. Bu mənada, dənizdəki qayaların su səthinin yaxınlaşması da saylaşma kimi qəbul edilə bilər.
Cümlə içərisində istifadəsinə misallar:
- Yayın quraqlığı gölün saylaşmasına səbəb oldu.
- Çayın saylaşması balıqçılığa mənfi təsir göstərir.
- Əsrlər boyu çöküntülərin toplanması nəticəsində dəniz sahili saylaşmışdı.
- Sənaye tullantıları dəniz dibinin qalxmasına və onun saylaşmasına gətirib çıxardı.
Yekun olaraq, "saylaşmaq" feli, su hövzələrinin dərinliyinin azalması, dayazlaşması prosesini ifadə edən, həm təbii, həm də antropogen səbəbləri əhatə edən dəqiq və ifadəli bir sözdür. Onun mənası, yalnız su səviyyəsinin düşməsi ilə məhdudlaşmır, həm də bu dəyişikliyə səbəb olan amilləri nəzərə alır.