Sayaçı sözü Azərbaycan dilində əsasən qoyun, quzu və keçi ilə bağlı mahnılar oxuyan şəxsi ifadə edir. Lüğətlərdəki qısa izah bu zəngin mədəni irsimizin bir parçasını tam əks etdirmir. Daha dəqiq desək, sayaçı, köçəri həyat tərzinə bağlı bir peşənin adıdır. Bu peşənin nümayəndələri, sürülərin sayılması zamanı, yəni qoyun, keçi və quzuların sayının müəyyən edilməsi prosesində, ritmik, şeirvari mahnılar oxuyardılar. Bu mahnılar sadəcə saymanı asanlaşdırmaq üçün deyil, həm də əyləncə və əhval-ruhiyyə yaratmaq məqsədi daşıyırdı.
Sayaçı mahnıları, ümumiyyətlə, sadə, yaddaqalan ritmlərə və qısa, təkrarlanan misralara malikdir. Mahnıların sözləri sürünün sayını, həmçinin heyvanların vəziyyətini, hətta o günkü hava şəraitini belə əks etdirə bilərdi. Hər bir sayaçının özünəməxsus üslubu, mahnı repertuarı və ifadə tərzi olurdu. Bu mahnılar nəsildən-nəslə ötürülərək, sözlərinin və melodiyalarının zamanla dəyişməsi ilə zənginləşərdi.
“Saya-saya sayadan; Yun gəlir qayadan; Sayaçıya pay” misrası isə sayaçının fəaliyyətinin nəticəsini əks etdirir. Sürünün sayılması prosesi bitdikdən sonra, sayaçı əməyinə görə müəyyən bir haqq, yəni “pay” alardı. Bu pay, adətən, sürünün sahibinin verdiyi hədiyyə, yaxud yundan, süd məhsullarından, ət məhsullarından bir hissə ola bilərdi. Bu misra, həmçinin sayaçının peşəsinin iqtisadi əhəmiyyətini də vurğulayır.
Beləliklə, “sayaçı” sözü sadəcə bir “mahnı oxuyan” deyil, köçəri həyat tərzinin ayrılmaz hissəsi olan, xüsusi bacarıq və bilik tələb edən bir peşənin, həmçinin bununla bağlı zəngin folklor ənənəsinin ifadəsidir. Sözün etimologiyasına gəldikdə isə, “saya” felindən törəmiş olması açıq-aşkar görünür və sözün mənasını daha da dəqiqləşdirir.