Sarıbaş sifəti "başı (saçları) sarı, kürən" mənasını bildirir. Lüğətlərdəki qısa izah, sözün əhatə etdiyi məna çalarlarını tam əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş izah aşağıdakı kimi verilməlidir:
Sarıbaş sözü, əsasən, saçlarının sarı və ya açıq rəngli olduğunu bildirmək üçün işlədilir. Bu sarı rəngin tonu açığöydən tünd sarıya qədər dəyişə bilər. "Sarı" sözünün özü kimi, "sarıbaş" da müsbət və ya mənfi konnotasiyalarla işlənə bilər. Məsələn, uşaqlar üçün "sarıbaş" sevimli və xoş görünüşlü bir təsvir ola bilərkən, bəzi hallarda (xüsusilə ədəbiyyatda) fərqli bir məna da daşıya bilər. Mətndəki nümunədə olduğu kimi, "sarıbaş bir qız" ifadəsi sadəcə qızın saç rəngini göstərir.
Etimoloji baxımdan, söz iki hissədən ibarətdir: "sarı" + "baş". "Sarı" rəng bildirən köhnə türk sözüdür və farsca və ərəbcə dillərindən təsiri azdır. "Baş" isə əsasən bədənin yuxarı hissəsini, saçların yerləşdiyi sahəni ifadə edir. Sözün strukturunda mürəkkəb bir dil hadisəsi yoxdur. Sadə və anlaşıqlı bir birləşmədir.
Cümlədə necə işləndiyi nümunələri:
- Sarıbaş oğlan gülümsündü.
- Ona sarıbaş qız deyirdilər.
- Sarıbaş bir qız, əlində gül dəstəsi ilə küçədə gəzirdi. (burada söz daha poetik bir kontekstdə işlənir)
- Filmdəki sarıbaş qəhrəman tamaşaçıların rəğbətini qazandı. (burada kontekstdən asılı olaraq, müsbət və ya mənfi konnotasiya daşıya bilər)
Beləliklə, "sarıbaş" sözü sadəcə saç rəngini deyil, həm də ümumi görünüş və hətta obrazla bağlı müəyyən təəssürat yarada bilər. Kontekst sözün mənasını daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edir.