Saraltmaq felinin Azərbaycan dilindəki mənası, sadəcə “saralmasına səbəb olmaq, soldurmaq” kimi qısaca ifadə edilməkdən daha geniş və dəqiq şəkildə izah edilə bilər. Lüğətlərdəki bu qısa izah, felin əhatə etdiyi mənaların tamlığını əks etdirmir.
Əslində, “saraltmaq” feli, bir şeyin və ya birinin rənginin solğunlaşması, təravətini itirməsi, xəstəlik, kədər və ya digər amillər nəticəsində rənginin dəyişməsi mənasını verir. Bu dəyişmə, yalnız “sarı” rəngə çevrilmək mənasına gəlmir; əksinə, əvvəlki rəngindən daha solğun, daha cansız, təravətsiz bir hal almasını ifadə edir. Sarılıq bir əlamət kimi düşünülməlidir.
Misal üçün, “Dərd-qəm qızı saraltdı” cümləsində, dərd-qəm qızın üzünün, dərisinin rənginin solğunlaşmasına, cansızlaşmasına səbəb olmuşdur. Bu, sadəcə sarı rəngə çevrilmə deyil, əvvəlki sağlam görünüşünün itirilməsidir. Eyni şəkildə, “Azar uşağı saraltdı” cümləsində, xəstəlik uşağın rəngini solğunlaşdırmış, üzünü cansızlaşdırmışdır. Burada da sarı rəngə çevrilmə deyil, solğunlaşma ön plana keçir.
“Saraltmaq” feli həm insanlara, həm də bitkilərə, əşyalara tətbiq oluna bilər. Məsələn, “günəş bitkiləri saraltdı” cümləsində günəşin təsiri ilə bitkilərin rənginin solması ifadə olunur. Bununla belə, feli istifadə edərkən kontekst çox vacibdir. Çünki sözün mənası yalnız verilən cümləyə görə müəyyən edilir.
Etimoloji baxımdan, “saraltmaq” feli “sarı” sözündən törəmişdir və “sarı” rənginin bir tərəfdən əsas mənası olduğu halda, digər tərəfdən də solğunluq, cansızlıq mənasını da ehtiva etdiyini göstərir. Bu, türk dillərindəki rəng adlarının çox vaxt məcazi mənalarda da işlənməsinin bir nümunəsidir.
Qısacası, “saraltmaq” feli sadəcə “sarı rəngə çevirmək” mənası ilə məhdudlaşmır; daha geniş mənada, bir şeyin və ya birinin rənginin solğunlaşması, təravətini itirməsi, xəstəlik, kədər və ya digər amillər nəticəsində rənginin dəyişməsini ifadə edir.