Sapfir (yun. σάπφειρος - sappheiros) – alüminium oksidinin (Al₂O₃) kristallaşmış formasından olan, kimyəvi tərkibcə korunda bənzər, lakin müxtəlif miqdarda titan, dəmir və ya digər elementlərin qatışığı səbəbindən göy, bənövşəyi, yaşıl, sarı və ya rəngsiz görünən qiymətli daşdır. Korundun qırmızı rəngli növü yaqut, digər rəngli növləri isə ümumiyyətlə sapfir adlanır. Beləliklə, "sapfir" termini özündə müxtəlif rəng variasiyalarını əhatə edir, lakin ənənəvi olaraq göy rəngli daşlarla assosiasiya olunur.
Adının yunanca "sappheiros" sözündən götürülməsi ilə bağlı bir neçə fərziyyə mövcuddur. Bəzi alimlər bu sözün "göy" mənasını verdiyini, digərləri isə "dəniz suyu" və ya "dənizdən götürülən daş" mənalarını irəli sürürlər. Tarixən, dənizdən çıxarılan göy rəngli daşlara sapfir adı verilməsi ehtimalı yüksəkdir. Lakin sözün etimologiyası ilə bağlı müəyyən qədər mübahisələr hələ də davam edir.
Sapfirin rəngi onun tərkibindəki xrom, dəmir və titan elementlərinin miqdarından və onların qarşılıqlı təsirindən asılıdır. Göy rəngli sapfirin rəng intensivliyi dəyişkən olur – açıq göydən tünd, zərif göyə qədər. Digər rəngli sapfir növləri də özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir. Məsələn, yaşıl sapfirin rəngi dəmir və vanadiyumun qarışığı ilə əlaqələndirilir, sarı sapfirin rəngi isə titan və dəmirin birgə təsirindən yaranır.
Cümlədə nümunələr:
- Onun üzərində parıldayan sapfir boyda qol saatı var idi.
- Tacda gözəl, iri sapfir daşlar yer almışdı.
- Zərgər ustalıqla sapfir daşlarını gümüş çərçivəyə bərkitdi.
- Qızın gözləri dənizə bənzəyirdi, sanki dərinliklərində sapfir daşları gizlənmişdi.
- Ən qiymətli əşyaları arasında böyük, nadir sapfir daş vardı.