Rəcəz (ər. رجز) sözü ərəb mənşəli olub, əruz vəzninin müəyyən bir şeir formasını, həmçinin tarixən döyüş və güləşdən öncə pəhləvanların oxuduqları şeirləri ifadə edir. Lüğətlərdəki təriflər bu iki əsas mənanı əhatə etsə də, daha geniş və dəqiq bir izah verə bilərik.
Birinci məna: Əruz vəzninin bir növü kimi rəcəz, xüsusi bir qafiyə və vəzn quruluşuna malikdir. Bu quruluş, şeirin ritmik və səslənmə xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Ərəb ədəbiyyatında geniş yayılmış və klassik nümunələri mövcud olan rəcəz, özünün sadəliyi və eyni zamanda ifadə gücü ilə seçilir. Müxtəlif ölçülərdə (misal üçün, müstafil, müstafiil və s.) təşkil oluna bilər. Bu şeir formasında hər misranın vəzn və qafiyəsi müəyyən qaydalara əsasən təşkil olunur.
İkinci məna: Tarixi mənbələr göstərir ki, rəcəz, döyüş və güləş meydanlarında pəhləvanların və ya döyüşçülərin qarşılaşmadan əvvəl oxuduqları bir növ "müsabiqə şiiri" kimi də işlənib. Bu şeirlər, rəqibin qorxudulması, özünə inamın nümayişi, şərəfin və qüvvənin tərifi kimi funksiyaları yerinə yetirirdi. Bu mənada rəcəz, şifahi ədəbiyyatın və milli mədəniyyətin ayrılmaz bir hissəsini təşkil edirdi. Bu şeirlərin məzmunu, müxtəlif mövzuları əhatə edərək, pəhləvanın və ya döyüşçünün şücaətini, gücünü, əzmini və ya rəqibini təhqir etməyi əks etdirə bilərdi.
Ümumi olaraq, rəcəz sözünün iki əsas mənası, bir-birinə bağlı olsa da, fərqli kontekstlərdə işlənir. Birinci məna, ədəbiyyat elminin, xüsusilə əruz vəzninin öyrənilməsi ilə bağlıdır. İkinci məna isə tarix, etnoqrafiya və şifahi ədəbiyyatın tədqiqi ilə əlaqədardır. Hər iki mənada da rəcəz, özünün ifadə gücü və ritmik quruluşu ilə seçilir.