Repressor sözü latın dilindən mənşəli olub, "təzyiq edən", "əngəlləyən" mənalarını verir. Biologiyada isə, xüsusilə molekulyar biologiya və genetikada, repressor xüsusi bir zülaldır ki, genlərin transkripsiyasını əngəlləyir və ya tənzimləyir. Daha dəqiq desək, repressor zülalı DNT-nin spesifik bir hissəsinə (operator bölgəsinə) bağlanaraq, RNK polimerazın genə bağlanmasını və transkripsiya prosesinin başlamasını maneə törədir. Bu mexanizm vasitəsilə hüceyrə genlərin ifadəsini ehtiyac duyulduğu zaman aktivləşdirə və ya söndürə bilir.
Repressor zülallarının fəaliyyəti müxtəlif amillərlə tənzimlənə bilər. Məsələn, bəzi repressorlar effektor molekullarının (induktorlar və ya ko-represorlar) bağlanması ilə aktiv və ya inaktiv hala keçə bilərlər. Inductorlar repressorun DNT-yə bağlanmasını əngəlləyərək genin transkripsiyasını aktivləşdirir, ko-represorlar isə əksinə, repressorun DNT-yə bağlanmasını asanlaşdıraraq genin transkripsiyasını əngəlləyir. Beləliklə, repressorlar gen ifadəsinin incə tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.
Cümlədə necə işləndiyinə dair nümunələr:
- Laktoz operonunda laktozun mövcudluğu laktoz repressorunun inaktivləşməsinə və laktoz metabolizması genlərinin transkripsiyasına səbəb olur. (Burada repressorun funksiyası və tənzimlənməsi göstərilir.)
- Araşdırmalar yeni bir gen repressorunun kəşfini elan etdi, bu repressor xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini əngəlləyir. (Burada repressorun potensial tətbiqi vurğulanır.)
- Repressor zülalı operator bölgəsinə bağlanaraq genin transkripsiyasını effektiv şəkildə dayandırır. (Burada repressorun hərəkət mexanizmi açıqlanır.)
Yekun olaraq, "repressor" termini sadəcə bir "tənzimləyici zülal" deyil, gen ifadəsini əngəlləyən və spesifik mexanizmlərlə tənzimlənən bir zülal növüdür. Onun fəaliyyətinin dəqiq başa düşülməsi genetik proseslərin tənzimlənməsinin mahiyyətini anlamaq üçün vacibdir.